1. history Spoortijdlijn.nl

    Deze website neemt je mee op een reis door de tijd langs de geschiedenis van de spoorwegen in Nederland. Scroll hieronderhiernaast door de tijdlijn! Je kijkt nu op een klein scherm. Dat werkt.. maar op groter scherm werkt de site een stuk prettiger!
    Tijdperken
    bookmark Pioniers op het spoor (1839‑1862)
    bookmark De staat neemt de regie (1863‑1872)
    bookmark Spoorwegen komen tot bloei (1873‑1880)
    bookmark Nieuw: Lokaalspoorwegen (1881‑1888)
    bookmark Herverdeling & Consolidatie (1889‑1918)
    bookmark Langzame eenwording in crisistijd (1918‑1937)
    bookmark Nederlandse Spoorwegen (1938‑1949)
    bookmark De spoorwegen verliezen terrein (1950‑1969)
    bookmark Opleving: Spoorslag 70 (1970‑1994)
    bookmark Nieuwe concurrentie (1995‑nu)

  2. bookmark Pioniers op het spoor (1839 - 1862)

    Al in 1830 wordt in Engeland de eerste spoorlijn geopend waarop reizigerstreinen volgens een vaste dienstregeling rijden. Daarna gaat het snel. België, dat zich nog maar net van Nederland heeft afgescheiden, krijgt in 1835 al een eigen spoorwegnet. Nederland blijft achter en moet wachten tot 1839.

    Vanaf dan raken de eerste 2 spoorwegmaatschappijen HIJSM en NRS met elkaar in een concurrentiestrijd verwikkeld. Al snel liggen er ook kapers vanuit het buitenland op de kust, die lijnen beginnen aan te leggen vanuit buitenlandse netten naar het achterblijvende Nederland.

  3. - Opening van de eerste spoorlijn van Nederland

    Op 20 september 1839 opent de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij ( HIJSM) de eerste spoorlijn van Nederland tussen Amsterdam en Haarlem. De eerste treinen worden getrokken door de locomotieven Arend en Snelheid, die het traject in ongeveer een half uur afleggen met een snelheid van circa 40 km/h. De spoorlijn vormt het begin van de ontwikkeling van het Nederlandse spoorwegnet.

  4. - Opening van station Willemspoort in Amsterdam.

    Sinds 1839 vertrokken de treinen vanuit het tijdelijke station d'Eenhonderd Roe, net buiten Amsterdam. In 1842 neemt de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij ( HIJSM) station Willemspoort in gebruik, vlak bij de gelijknamige stadspoort, ook bekend als de Haarlemmerpoort. Het nieuwe station ligt dichter bij de stad en vervangt het tijdelijke eindpunt.

  5. - Opening van station Haarlem

    Aan Haarlemse zijde werd aanvankelijk ook een tijdelijk station gebruikt. In 1842 neemt de HIJSM een nieuw station aan de noordzijde van het centrum in gebruik. Hierdoor kan de spoorlijn verder richting Leiden worden doorgetrokken.

  6. - De spoorlijn bereikt Leiden

    De aanleg van de spoorlijn die later bekend komt te staan als de Oude Lijn verloopt in hoog tempo. Kort na de opening van het nieuwe station Haarlem trekt de HIJSM het spoor door naar Leiden.

  7. - De spoorlijn bereikt Den Haag

    Slechts enkele maanden later bereikt de spoorlijn ook Den Haag. Station Den Haag HS dankt zijn naam nog altijd aan de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij ( HIJSM). Net als veel vroege stations ligt het station aanvankelijk buiten de bebouwde kom.

  8. - Oprichting van de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij

    Eind 1843 krijgt de HIJSM concurrentie. De Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij ( NRS) wordt opgericht om een spoorlijn tussen Amsterdam, Utrecht en uiteindelijk Duitsland aan te leggen. Bij de Weesperpoort (dus ook net buiten de stadspoorten) opent een nieuw station, waardoor Amsterdam twee kopstations krijgt: één voor reizigers richting Haarlem, Leiden en Den Haag en één voor reizigers richting Utrecht. In Utrecht verrijst het station op de locatie van het huidige Utrecht Centraal.

  9. - De spoorlijn bereikt Arnhem

    Ook de aanleg van de spoorlijn van Amsterdam naar Duitsland verloopt in hoog tempo. De Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij ( NRS) bereikt Arnhem al in 1845. Het uiteindelijke doel is een aansluiting op het Pruisische spoorwegnet. Om die reden stapt de NRS al vroeg over op de in Pruisen gebruikelijke spoorbreedte.

  10. - De HIJSM voltooit de verbinding tussen Rotterdam en Amsterdam

    Hoewel de aanleg van de spoorlijn naar Leiden en Den Haag snel verloopt, duurt de doortrekking naar Rotterdam langer. Er ontstaat veel discussie over het tracé bij Delft en verschillende grondeigenaren werken niet zonder meer mee. Het bekendste conflict speelt rond Jacob Wickevoort Crommelin, die een essentieel perceel in het geplande tracé bezit. De HIJSM legt daarop een omleidingsroute aan, bekend als de Kromme Lijn. Op de dag van de opening zwicht Crommelin en wordt het tracé toch nog rechtgetrokken. Uiteindelijk bereikt de spoorlijn alsnog Rotterdam. Net als in Amsterdam ligt het station aanvankelijk buiten de stadspoort. Station Delftse Poort wordt geopend op ongeveer de locatie van het huidige Rotterdam Centraal.

  11. - Eerste grensoverschrijdende spoorlijn

    De eerste internationale spoorverbinding van Nederland wordt niet aangelegd door de HIJSM of de NRS, maar door de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij. Daarmee verschijnt een derde spoorwegmaatschappij op het Nederlandse spoorwegnet. De verbinding bedient de industrie rond Aken en de Limburgse mijnstreek. Op termijn moet de spoorlijn ook onderdeel worden van een verbinding richting Antwerpen.

  12. - Vanuit Antwerpen bereikt het spoor Roosendaal

    Een spoorverbinding tussen Antwerpen en Rotterdam ligt voor de hand. Vanuit België wordt daarom gewerkt aan een noordwaartse uitbreiding van het spoorwegnet. Op 26 juni 1854 wordt het eerste deel van deze spoorlijn, tussen Antwerpen en Roosendaal, officieel geopend. Daarmee doet een vierde spoorwegmaatschappij haar intrede in Nederland.

  13. - Oudenbosch wordt aangesloten op het spoor

    De aanleg van de spoorlijn richting Rotterdam verloopt snel. Slechts enkele maanden na de opening van het traject naar Roosendaal bereikt het spoor ook Oudenbosch.

  14. - Zevenbergen

    En weer twee maanden is het spoor al tot Zevenbergen voltooid.

  15. - Antwerpen - Moerdijk afgerond

    Met de aanleg van het traject naar Moerdijk is het spoor tussen Antwerpen en het Hollands Diep voltooid. Het oversteken van het Hollands Diep vormt echter nog een te grote technische uitdaging. Reizigers stappen daarom in Moerdijk over op een aansluitende raderstoomboot naar Rotterdam. Het station wordt direct aan de haven gebouwd.

  16. - Breda krijgt een spoorverbinding

    Vrijwel gelijktijdig met de aanleg van de spoorlijn naar Moerdijk wordt ook een zijtak naar Breda geopend. De stad krijgt daarmee een directe spoorverbinding met Antwerpen. Het station wordt ten noordwesten van de stad gebouwd, zonder de Mark over te steken. Het huidige station ligt aan de andere zijde van de rivier

  17. - De NRS bereikt Rotterdam

    De Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij ( NRS) opent een nieuwe spoorlijn via Gouda naar Rotterdam. Net als in Amsterdam kiest de maatschappij ervoor een eigen station te bouwen in plaats van aan te sluiten op het station van de HIJSM. Na een korte periode met station Boerengat als eindpunt wordt station Maas in gebruik genomen. Dankzij de aansluiting op de scheepvaart naar Engeland verwerft de NRS al snel een belangrijke positie in Rotterdam.

  18. - De NRS bereikt Duitsland

    In 1856 sluit de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij ( NRS) haar spoorlijn aan op het Pruisische spoorwegnet bij Emmerich. Daardoor ontstaan rechtstreekse verbindingen vanuit Amsterdam en Rotterdam naar steden als Duisburg, Düsseldorf en Keulen. Voor het eerst zijn de grote steden in het westen van Nederland rechtstreeks per spoor met Duitsland verbonden.

  19. - De spoorlijn vanuit Maastricht bereikt Hasselt

    In 1856 wordt ook de geplande spoorverbinding tussen Maastricht en Hasselt voltooid. Daardoor ontstaat vanuit Antwerpen een verbinding met Aken en Keulen. In Maastricht moeten treinen wel kopmaken, waardoor zij daar van rijrichting veranderen.

  20. - Maastricht krijgt een spoorverbinding met Luik

    In België vordert de gorei van het spoorwegnet een stuk sneller dan in Nederland. Rond 1860 lgt er bijna 5 keer zoveel kilometer spoor. In 1861 komen de Belgen via weer een nieuwe route het land binnen. De spoorverbinding tussen Maastricht en Luik wordt geopend. Daardoor ontstaat een rechtstreekse verbinding tussen Zuid-Limburg en het Belgische spoorwegnet. Samen met de eerdere aansluitingen richting Aken en Hasselt groeit Maastricht uit tot een belangrijk internationaal spoorwegknooppunt.

  21. - NCS opent Utrecht - Hattemerbroek

    De nieuwe Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij heeft ambitieuze plannen en wil het centrale deel van Nederland met spoor aan elkaar knopen. Van Leeuwarden tot Breda en Kampen tot Almelo. In 1863 wordt "stamlijn" Utrecht - Hattemerbroek geopend. De IJsselbrug naar Zwolle is nog niet klaar. Lokale landeigenaren wilden ook hier vaak alleen grond afstaan in ruil voor een station. Langs de lijn liggen dan ook veel stations. In Utrecht wordt gebruik gemaakt van het NRS station, maar de NCS bouwt daarnaast ook het eigen "Buurtstation".

  22. bookmark De staat neemt de regie (1863 - 1872)

    In de eerste decennia bemoeit de overheid zich slechts beperkt met de spoorwegen. Er worden vergunningen verleend, inspecties uitgevoerd en soms subsidies verstrekt, maar nieuwe spoorlijnen worden vooral door particuliere maatschappijen aangelegd.

    Dat verandert in 1859 met de invoering van de eerste Spoorwegwet. De overheid vreest dat particuliere ondernemingen vooral winstgevende verbindingen zullen bouwen en grote delen van het land onbereikbaar zullen blijven. Daarom neemt de Staat zelf het initiatief. Op de kaart verschijnen tien nieuwe spoorlijnen, later gevolgd door nog meer trajecten.

    Na de aanleg ontstaat een nieuwe vraag: wie gaat al die spoorlijnen exploiteren? Het grootste deel komt terecht bij de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS). Ondanks de naam is dit geen staatsbedrijf, maar een particuliere onderneming, net als de HIJSM en NRS.

  23. - Staatslijn E - Breda-Tilburg

    De eerste staatslijn die voltooid wordt, is Breda-Tilburg. Daarvoor wordt in Breda vanaf het AR station de Mark overgestoken. Aan de andere kant vna de Mark wordt station Breda SS geopend. Vervolgens wordt na 1 bocht een kaarsrecht traject naar Tilburg gevolgd.

  24. - Staatslijn B: Harlingen-Leeuwarden

    Dezelfde maand nog wordt ook in het noorden van het land voor het eerst een spoorlijn geopend. Als onderdeel van de grotere Staatsspoor-plannen wordt Harlingen - Leeuwarden geopend. Hiermee had de Maatschappij ter exploitatie van de Staatsspoorwegen 2 niet met elkaar verbonden spoornetten. Deze situatie zou nog vele jaren duren.

  25. - Staatslijn F: Roosendaal - Bergen op Zoom

    Als onderdeel van de Staatsspoorwegen wordt ook begonnen met de aanleg van de Zeeuwse lijn. Het eerste stuk tot Bergen op Zoom is in 1863 klaar. Saillant detail was dat de AR spoorlijn, die de spoorlijnen ten oosten van Roosendaal in handen had geen locomotieven van Staatsspoor toeliet. Daardoor moest er veelvuldig van locomotief worden gewisseld.

  26. - Spoorbrug over de IJssel gereed

    Bijna een jaar na de opening van de spoorlijn Utrecht–Hattemerbroek is de spoorbrug over de IJssel eindelijk gereed. Daardoor wordt Zwolle alsnog op het spoorwegnet aangesloten. Met de voltooiing van de brug is ook de "stamlijn" van de Nederlandsch-Centraal-Spoorweg-Maatschappij ( NCS) compleet.

  27. - Oprichting van Grand Central Belge

    In België ligt inmiddels een uitgebreid spoorwegnet, maar dat wordt geëxploiteerd door een groot aantal verschillende spoorwegmaatschappijen. Door fusies en samenwerking ontstaat het samenwerkingsverband Grand Central Belge. Ook de AR, de maatschappij achter de spoorlijnen Antwerpen–Rotterdam en Antwerpen–Breda, sluit zich hierbij aan. Grand Central Belge groeit uit tot een belangrijke speler op het Belgische en grensoverschrijdende spoor.

  28. - Staatslijn A: Arnhem-Zutphen

    Opnieuw wordt een deel van een staatslijn geopend. Dit keer Staatslijn A tussen Arnhem en Zutphen. De lijn moet uiteindelijk helemaal doorlopen naar Leeuwarden en vormt een belangrijke stap in de ontsluiting van Noord- en Oost-Nederland.

  29. - Kampen krijgt een spoorverbinding

    De gemeente Kampen draagt flink bij aan de aanleg van de spoorlijn naar Zwolle. Daar staat wel een belangrijke voorwaarde tegenover: alle treinen vanuit Utrecht moeten doorrijden naar Kampen. Dat blijkt nog niet zo eenvoudig, omdat treinen in Zwolle moeten kopmaken. Toch krijgt Kampen zijn felbegeerde spoorverbinding.

  30. - Staatslijn E bereikt Boxtel

    Met de opening van het traject Tilburg–Boxtel groeit Staatslijn E opnieuw een stukje verder. Boxtel wordt een belangrijke schakel, omdat hier later de aansluiting komt op de geplande spoorlijn tussen Utrecht en 's-Hertogenbosch.

  31. - Staatslijn A bereikt Deventer

    Halverwege de jaren 1860 volgt de ene spooropening de andere op. Ook Staatslijn A wordt verder verlengd en bereikt Deventer. Daarmee komt de verbinding tussen Arnhem en Noord-Nederland opnieuw een stap dichterbij.

  32. - Spoorlijn Nijmegen - Kleve

    Nijmegen was nog niet aangesloten op het Nederlandse spoorwegennet. Vanuit Nijmegen werd een lobby gestart om ook aangesloten te worden. Burgers richtten in 1863 de "Nijmeegse Spoorwegmaatschappij" op. Het zou nog jaren duren voor Nijmegen op de rest van het Nederlandse net aangesloten werd, maar in 1865 wordt Nijmegen wel met Duitsland verbonden. In Nijmegen worden 2 stations ingericht. Een havenstation en een stadstation (ongeveer ter huidige van het huidige Keizer Karelplein). Plannen om de Waal over te steken naar Arnhem zijn er ook, maar geld ontbreekt. Vanuit Kleve rijden de treinen van de Rheinische Eisenbahn-Gesellschaft verder naar Krefeld en Keulen.

  33. - Spoorlijn Almelo - Salzbergen

    De Spoorweg-Maatschappij Almelo–Salzbergen ( AS) opent de spoorlijn tussen Almelo en Salzbergen. Het doel is Twente aan te sluiten op zowel het Nederlandse als het Duitse spoorwegnet. Net als Nijmegen krijgt de regio daarmee eerder een verbinding met Duitsland dan met grote delen van Nederland.

  34. - Staatslijn E: Venlo-Maastricht

    Eerder worden al de trajecten Breda–Tilburg en Tilburg–Boxtel geopend. In november 1865 volgt het zuidelijke deel tussen Venlo en Maastricht. De ontbrekende schakel tussen Boxtel en Venlo moet echter nog worden aangelegd voordat een doorgaande verbinding ontstaat.

  35. - Hengelo wordt aangesloten op het spoorwegnet

    Slechts enkele maanden na de opening van de spoorlijn Almelo–Salzbergen bereikt Staatslijn D Hengelo. Daardoor wordt de spoorlijn naar Duitsland aangesloten op de rest van het Nederlandse spoorwegnet. Opvallend genoeg ligt deze verbinding er al voordat de tegenwoordig veel belangrijkere route via Deventer volledig is uitgebouwd.

  36. - Staatslijn K: Den Helder - Alkmaar

    De Maatschappij ter exploitatie van de Staatsspoorwegen krijgt niet zomaar alle Staatslijnen. De Staatslijn in Noord-Holland wordt ter exploitatie gegund aan de HIJSM. Dit is ook wel de meest logische partij omdat het spoor op het HIJSM spoor moet gaan aansluiten en een verbinding met NRS spoor nog altijd ontbreekt.

  37. - Staatslijn B: Leeuwarden-Groningen

    In het noorden wordt Staatslijn B opnieuw een stuk verlengd, ditmaal tot Groningen. Daarmee krijgt opnieuw een provinciehoofdstad een spoorverbinding. Een rechtstreekse verbinding met de rest van Nederland laat echter nog even op zich wachten.

  38. - Staatslijn I: Breda - Moerdijk

    Omdat een brug over het Hollands Diep nog ontbreekt, wordt ook Staatslijn I voorlopig slechts tot Moerdijk aangelegd. Net als reizigers vanuit Antwerpen moeten reizigers hier overstappen op de boot naar Rotterdam. Opvallend genoeg krijgt de Staatsspoorwegen een eigen station aan de andere zijde van de haven.

  39. - Staatslijn E: Boxtel-Eindhoven

    Weer verdwijnt een ontbrekend stukje van Staatslijn E. Met de opening van het traject tussen Boxtel en Eindhoven komt de doorgaande verbinding tussen Brabant en Limburg opnieuw een stap dichterbij.

  40. - Opening Bels Lijntje: Eindhoven-Hasselt

    De Luik-Limburgse spoorwegmaatschappij legde een verbinding aan tussen het Belgische spoor en Eindhoven. Hoewel de exploitatie van de meeste grenslijnen in handen van Belgische spoorwegen was, werd hier de exploitatie in handen gegeven van Staatsspoor. Dat gaf als voordeel dat SS zo een verbinding met België, en mogelijk naar Luxemburg en verder kreeg zonder gebruik te hoeven maken van GCB-spoor. De lange doorgaande verbindingen kwamen er niet van en werden later ingehaald door andere verbindingen. Toch bleek de lijn wel van belang voor de ontsluiting van de mijnen in dit gebied.

  41. - Staatslijn D: Hengelo-Enschede

    Almelo en Hengelo beschikken al over een spoorverbinding, maar Enschede blijft nog achter. In september 1866 wordt Staatslijn D vanuit Hengelo doorgetrokken naar Enschede, waarmee ook de snel groeiende textielstad wordt aangesloten op het spoorwegnet.

  42. - Staatslijn A: Deventer - Zwolle

    Staatslijn A bereikt Zwolle. Voor de nieuwe verbinding verrijst een groot station dat niet alleen door de Staatsspoorwegen wordt gebruikt, maar ook door de Nederlandsch-Centraal-Spoorweg-Maatschappij ( NCS). Zwolle groeit daarmee uit tot een belangrijk spoorwegknooppunt.

  43. - Staatslijn E: Eindhoven-Venlo

    Met de opening van het traject Eindhoven–Venlo is Staatslijn E eindelijk compleet. Vrijwel alle grote steden van Brabant en Limburg zijn nu per spoor met elkaar verbonden. Een aansluiting op de spoorlijnen in Midden- en Noord-Nederland ontbreekt echter nog.

  44. - Aansluiting Venlo grens

    Slechts een maand na de voltooiing van Staatslijn E wordt ook de aansluiting op het Pruisische spoorwegnet gerealiseerd. Daardoor krijgt Zuid-Nederland een rechtstreekse spoorverbinding met Duitsland.

  45. - Staatslijn K: Alkmaar-Uitgeest

    Net als op het eerder geopende traject tussen Den Helder en Alkmaar verzorgt de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij ( HIJSM) ook hier de treindienst. Met de opening van het traject naar Uitgeest komen Haarlem en Amsterdam weer een stukje dichterbij.

  46. - Kennemerlijn

    Oorspronkelijk is het plan om via de toekomstige Hembrug rechtstreeks naar Amsterdam te rijden. Omdat de bouw daarvan nog jaren op zich laat wachten, kiest de HIJSM voor een tijdelijke oplossing. Via een nieuwe verbinding naar Haarlem, later bekend als de Kennemerlijn, wordt aangesloten op het bestaande spoorwegnet. Daardoor ontstaat alsnog een doorgaande spoorverbinding tussen Noord-Holland en de rest van Nederland.

  47. - Aken-Maastricht naar Grand Central Belge

    De Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij komt in financiële moeilijkheden en wordt overgenomen door Grand Central Belge. Daarmee groeit Grand Central Belge verder uit tot een belangrijke speler op het spoor in België én Zuid-Nederland. Steeds meer voorheen zelfstandige spoorlijnen komen zo onder één paraplu terecht.

  48. - Staatslijn A: Zwolle-Meppel

    Vanuit Zwolle wordt Staatslijn A verlengd tot Meppel. Daarmee ontstaat een opvallende situatie: Zwolle verandert feitelijk in een dubbel kopstation. NCS-Treinen vanuit Utrecht moeten kopmaken om door te rijden naar Kampen, terwijl SS-treinen vanuit Arnhem hetzelfde moeten doen om richting Meppel te rijden.

  49. - Opening Bels Lijntje (Tilburg - Turnhout)

    Grand Central Belge (GCB) opent een nieuwe spoorlijn tussen Turnhout en Tilburg. De maatschappij exploiteert al de lijnen Antwerpen–Rotterdam en Antwerpen–Breda en breidt haar netwerk hiermee verder uit. Het Belgische spoorwegnet steekt daardoor opnieuw een stukje verder de grens over. Er zijn grote internationale ambities. Dit moet dé verbinding tussen Amsterdam en Parijs worden. Zo ver komt het echter nooit. In de volksmond wordt het zelfs enigszins kleinerend het "Bels Lijntje" genoemd, geen naam die past bij internationale grandeur.

  50. - Staatslijn H: Vught- Boxtel

    Nederland beschikt nog altijd over verschillende spoorwegnetten die niet met elkaar verbonden zijn. Vooral een goede verbinding tussen de Randstad en Zuid-Nederland ontbreekt. Met Staatslijn H wordt gewerkt aan een oplossing. Daarvoor moeten wel enkele grote rivieren worden overgestoken met kostbare spoorbruggen. De aanleg van het traject tussen Vught en Boxtel vormt de eerste stap.

  51. - Staatslijn A: Meppel-Heerenveen

    Terwijl in Brabant wordt gewerkt aan Staatslijn H, schuift Staatslijn A verder op naar het noorden. Vanuit Meppel wordt de spoorlijn doorgetrokken naar Heerenveen. Daarmee komt de aansluiting van Friesland op de rest van Nederland steeds dichterbij.

  52. - Staatslijn D: Enschede – Glanerbrug

    Met de opening van het traject naar Glanerbrug is Staatslijn D aan Nederlandse zijde voltooid. De lijn is bedoeld als internationale verbinding, maar de aansluiting aan Duitse zijde richting Gronau laat nog enkele jaren op zich wachten.

  53. - Staatslijn B: Groningen - Winschoten

    Ook in het noorden wordt stevig doorgebouwd. Staatslijn B wordt verlengd van Groningen naar Winschoten. Duitsland komt daarmee in zicht, al ontbreekt de laatste schakel naar de grens nog.

  54. - Staatslijn F: Bergen op Zoom - Goes

    In deze jaren volgt de ene spooropening de andere op. Ook in Zeeland wordt het spoor verder uitgebreid. Staatslijn F bereikt Goes en brengt daarmee een groot deel van Zuid-Beveland binnen bereik van het spoorwegnet.

  55. - Staatslijn A: Heerenveen-Leeuwarden

    Met de opening van het traject tussen Heerenveen en Leeuwarden is Staatslijn A voltooid. Daarmee ontstaat een doorgaande verbinding tussen Friesland, Overijssel, Gelderland en de Randstad. Groningen profiteert direct mee, omdat het via Leeuwarden voor het eerst per spoor met Midden-Nederland verbonden raakt. Een eigen rechtstreekse verbinding richting Meppel volgt pas later.

  56. - Staatslijn B: Winschoten - Nieuweschans

    Nog geen twee maanden na de voltooiing van Staatslijn A bereikt ook Staatslijn B zijn einddoel. Met de opening van het traject naar Nieuweschans ontstaat een rechtstreekse spoorverbinding tussen Groningen en Duitsland.

  57. - Staatslijn H: Utrecht SS - Waardenburg

    Voor een goede verbinding tussen de Randstad en Zuid-Nederland moeten meerdere grote rivieren worden overgestoken. Bij Culemborg wordt daarom een imposante spoorbrug over de Lek gebouwd. Met een lengte van ruim 150 meter behoort de brug tot de grootste technische kunstwerken van haar tijd. Op dat moment de langste overspanning ter wereld! De brug vormt een cruciale schakel in de toekomstige verbinding tussen Utrecht en 's-Hertogenbosch.

  58. - Staatslijn H: 's Hertogenbosch - Vught

    Aan zuidzijde van dezelfde lijn wordt 's Hertogenbosch aangesloten, dat tot dat moment nog geen spoorverbinding had.

  59. - Zeeuws-Vlaanderen krijgt een spoorlijn

    De spoorlijn tussen Gent en Terneuzen wordt geopend. Opvallend genoeg is deze lijn vooral gericht op België: Gent vormt het economische zwaartepunt en Terneuzen fungeert als toegang tot de Westerschelde. Voor Zeeuws-Vlaanderen betekent de spoorlijn een belangrijke verbetering van de bereikbaarheid.

  60. - Staatslijn H: Waardenburg - Hedel

    Met de opening van het traject tussen Waardenburg en Hedel komt ook de verbinding over de Waal gereed. Grote rivierbruggen behoren in deze tijd tot de meest indrukwekkende technische projecten van Nederland. Dankzij de nieuwe brug (nog altijd in gebruik!) verdwijnt opnieuw een belangrijke hindernis op de route tussen Utrecht en Noord-Brabant. Alleen de Maas moet nu nog overwonnen worden.

  61. - Staatslijn K: Uitgeest-Zaandam

    Een overbrugging over het IJ laat nog steeds op zich wachten, maar intussen wordt wel alvast Zaandam aangesloten op het Noord-Hollandse net van de HIJSM.

  62. - De 'Nieuwe Lijn'

    De NRS gaat voor het eerst echt de concurrentie aan met de HIJSM door een tweede verbinding tussen Amsterdam en Rotterdam te openen. Daarvoor wordt een nieuwe traject zonder stations van 8 km aangelegd tussen Breukelen en Woerden. De nieuwe Amsterdam-Rotterdam route was iets korter dan het alternatief van de HIJSM. Vanaf nu wordt de HIJSM route vooral aangeduid als "Oude Lijn" en krijgt deze nieuwe route de naam "Nieuwe Lijn".

  63. - Staatslijn C: Meppel-Groningen

    Tot nu toe lopen treinreizigers van Groningen naar het westen via Leeuwarden. Met de opening van Staatslijn C tussen Meppel en Groningen krijgt de stad eindelijk een eigen rechtstreekse verbinding met de rest van Nederland. Daarmee verdwijnt een opvallende omweg uit het spoorwegnet.

  64. - Gouda - Den Haag

    Er was nogal wat getouwtrek met de HIJSM aan vooraf gegaan, maar in 1870 opent de NRS dan eindelijk ook een verbinding met Den Haag, als zijtak van de lijn naar Rotterdam. Zo concurreert de NRS nu óók nog op Amsterdam - Den Haag. In Den Haag wordt niet aangesloten op het bestaande HIJSM station. In plaats daarvan wordt de lijn haaks gelijkvloers gekruist en wordt een nieuw station aangelegd. Om verwarring met het bestaande station te voorkomen wordt het het Rhijnspoorstation genoemd (later: Den Haag Staatsspoor, op de plek van het huidige Den Haag Centraal).

  65. - Staatslijn H: Hedel - 's Hertogenbosch

    De verbinding tussen Utrecht en het zuiden is een feit! Met de aanleg van de Maasbrug zijn voor het eerst alle belangrijke sporen van Nederland met elkaar verbonden. Voor het Staatsspoor is Utrecht SS nog steeds het eindpunt, dus moet er nog wel vaak overgestapt worden. Het netwerk van Staatsspoor is zo opgedeeld in een Noordernet en een Zuidernet. Interessant feitje: de brug werd volledig op droge grond gebouwd en pas later werd de Maas onder de brug door geleid. Hiermee werd ook een knik uit de Maas gehaald.

  66. - Terneuzen krijgt een tweede spoorverbinding

    Niet alleen vanuit Gent is een goede verbinding met Terneuzen van belang, ook vanaf Sint-Niklaas en uiteindelijk zelfs Mechelen wordt een spoorlijn naar Terneuzen aangelegd. Vanaf Sluiskil wordt aangelsoten op het spoor van Gent naar Terneuzen. Opvallend:
    enkele decennia later krijgen de beide maatschappijen het aan de stok en wordt het traject Sluiskil - Terneuzen dubbelsporig uitgevoerd, waarbij beide maatschappijen enkelspoor bedrijven, zodat ze elkaar niet langer in de weg zitten.

  67. - Verbinding Haagse Stations

    In 1871 wordt een verbindingsboog tussen beide Haagse stations aangelegd. Deze verbinding wordt enkel voor het uitwisselen van materieel en wat goederenvervoer gebruikt. Reizigers worden er vooralsnog niet vervoerd. Zij zijn aangewezen op een omnibusdienst tussen beide stations.

  68. - Staatslijn I: Moerdijkbrug geopend

    Ook in Staatslijn K wordt de belangrijkste horde genomen. Het Hollands Diep wordt eindelijk overbrugd met de op dat moment langste spoorbrug ter wereld. Daarmee wordt Dordrecht aangesloten op het zuidernet van Staatsspoor.

  69. - Staatslijn F: Goes-Vlissingen

    Het laatste deel vaan Staatslijn F wordt voltooid. Vlissingen wordt aangesloten. In eerste instantie wordt er alleen gebruik gemaakt van station Vlissingen Stad, dat dichter bij de stad ligt dan het huidige station Vlissingen.

  70. - Staatslijn I: Dordrecht - Rotterdam Mallegat

    Na aansluiting van Dordrecht wordt al snel de Oude Maas overgestoken om Rotterdam te bereiken. In Rotterdam is nog geen brug over de Nieuwe Maas en zodoende wordt "Mallegat" op de zuidoever het eindpunt van de lijn, ongeveer op de plek van het huidige station Rotterdam Zuid. Hier kan met een boot de Nieuwe Maas worden overgestoken naar het centrum en de andere stations van Rotterdam. Nu komen alle 3 de grote spoorwegbedrijven in Rotterdam en alle 3 hebben ze een eigen station.

  71. - Opening Duits Lijntje.

    Een hele mond vol: de Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij (NBDS). Deze nieuwe onderneming legt een lijn aan van Boxtel naar Duitsland. De lijn moet onderdeel worden van de snelste verbinding tussen Londen en Berlijn, waarbij in Vlissingen aansluiting op de boot gegeven wordt. Ja, ook hier aan ambitie geen gebrek en wederom een kleinerende naam in de volksmond: na het "Bels Lijntje" is nu ook het "Duits Lijntje" een feit!

  72. - Aansluiting Vlissingen Haven

    Station Vlissingen Stad lag dan wel lekker dicht bij de stad, voor de buitenhaven was het ontzettend onhandig. Reizigers en goederen (vooral post) moesten van het treinstation alsnog met een bus naar de haven gebracht worden. Dat was alles behalve handig. Er ontstaat dus al snel veel discussie over het eindpunt. In 1873 wordt een tweede eindpunt bij de haven geopend.

  73. bookmark Spoorwegen komen tot bloei (1873 - 1880)

    Het gaat goed met het spoor in Nederland. De grote Staatsaanleg heeft zijn vruchten afgeworpen en steeds meer plaatsen zijn bereikbaar per trein. De gevestigde spoorwegmaatschappijen HIJSM en NRS waren na hun eerste successen wat ingedut, maar de opkomst van de Staatsspoorwegen schudt de sector wakker.

    Er breekt een periode van snelle uitbreiding aan. Spoorwegmaatschappijen leggen in hoog tempo nieuwe spoorlijnen aan, vaak in directe concurrentie met elkaar. Er ontstaat een strijd om de beste stationslocaties, de snelste verbindingen en de gunstigste routes.

    Vooral de internationale verbindingen zijn felbegeerd. Een goede aansluiting op België en Duitsland betekent reizigers, goederen en inkomsten. In verschillende steden verschijnen concurrerende stations en soms zelfs concurrerende spoorlijnen naar dezelfde bestemming. De Nederlandse spoorwegkaart groeit daardoor sneller dan ooit.

  74. - Opening HIJSM Oosterspoorweg

    In de concurrentiestrijd heeft de HIJSM vooral in het westen van het land de beste kaarten, maar daarbuiten speelt de maatschappij nauwelijks een rol. Met de aanleg van de Oosterspoorweg tussen Amsterdam en Amersfoort gaat de HIJSM de concurrentie daarom rechtstreeks aan. Het uiteindelijke doel is zelfs een eigen verbinding met het Ruhrgebied in Duitsland. In Amsterdam krijgt de lijn een eigen eindpunt op station Oosterdok. Daarmee telt de hoofdstad inmiddels drie kopstations. In Amersfoort wordt gebruikgemaakt van het station van de NCS.

  75. - Zijtak Oosterspoorweg naar Utrecht

    Tegelijkertijd wordt een concurrerende verbinding tussen Amsterdam en Utrecht via Hilversum geopend. Daarbij kruist de Oosterspoorweg de Centraalspoorweg van de NCS ten noorden van Utrecht zelfs gelijkvloers. Net als in andere grote steden kiest de HIJSM ook hier voor een eigen station. Waar de stations van NRS, NCS en Staatsspoorwegen nog bij elkaar liggen, verrijst het HIJSM-station aan de oostzijde van de stad langs de Maliebaan. Tegenwoordig is hier het Spoorwegmuseum gevestigd. De lijn wordt vervolgens doorgetrokken naar Lunetten, waar een bijzonder overstapstation wordt ingericht. Reizigers kunnen hier overstappen op de lijn naar 's-Hertogenbosch. Een gewone in- of uitgang krijgt station Lunetten niet eens.

  76. - Büderich - Venlo

    Als onderdeel van een ambitieus internationaal plan legt de Cöln-Mindener Eisenbahn-Gesellschaft tussen 1867 en 1874 een nieuwe spoorlijn aan tussen Hamburg en Venlo. Eind 1874 komt met het traject Venlo–Wesel het laatste ontbrekende deel gereed. Daarmee is opnieuw een internationale spoorverbinding met grote ambities voltooid.

  77. - Aansluiting Zevenbergen op Staatslijn I

    Bij de aanleg van de Moerdijkbrug krijgt Zevenbergen aanvankelijk geen aansluiting. Die wordt in 1876 alsnog gerealiseerd. Dankzij een nieuwe verbinding met Staatslijn I krijgt Zevenbergen rechtstreeks toegang tot Rotterdam en de rest van het spoorwegnet ten noorden van het Hollands Diep.

  78. - Verlenging Oosterspoorweg naar Zutphen

    Twee jaar na de opening van de lijn tussen Amsterdam en Amersfoort bereikt de Oosterspoorweg ook Zutphen. Daar wordt gebruikgemaakt van het bestaande station van de Staatsspoorwegen. De droom van de HIJSM om verder oostwaarts richting Duitsland door te groeien komt daarmee weer een stap dichterbij.

  79. - Koningslijn

    Koning Willem III laat een zijtak van de Oosterspoorweg aanleggen naar Paleis Het Loo. Zo beschikt de koning voortaan over een eigen spoorverbinding naar zijn paleis. De lijn krijgt al snel de bijnaam "Koningslijn".

  80. - Opening Luchtspoor Rotterdam

    In Rotterdam worden voor het eerst verschillende kopstations met elkaar verbonden. Hiervoor legt de staat een hoog spoorviaduct aan dwars door de historische binnenstad. Voor het eerst ontstaat daardoor een rechtstreekse treinverbinding tussen Amsterdam en Antwerpen. Alleen de NRS blijft gebruikmaken van het kopstation Rotterdam Maas.

  81. - Oprichting NWS voor Zutphen-Winterswijk

    De HIJSM wil graag verder richting Duitsland, maar ziet weinig in het volledig zelf financieren van nieuwe spoorlijnen. Daarom gaat de maatschappij op zoek naar lokale investeerders. Die worden gevonden in textielondernemer Jan Willink, die het oosten van Nederland wil verbinden met zowel de Randstad als het Ruhrgebied. De nieuw opgerichte Nederlandsch-Westfaalsche Spoorweg-Maatschappij (NWS) legt de lijn aan. De HIJSM verzorgt later de exploitatie.

  82. - Staatslijn K: Zaandam - Amsterdam Willemspoort

    Eindelijk is de Hembrug gereed. Daardoor kan Staatslijn K worden voltooid en ontstaat een veel kortere verbinding tussen Alkmaar en Amsterdam dan via de oude route van de HIJSM over Haarlem. Net als op de rest van Staatslijn K verzorgt de HIJSM de exploitatie. In Amsterdam moeten reizigers voorlopig genoegen nemen met een eenvoudige abri bij station Willemspoort, in afwachting van de verbinding naar Westerdok.

  83. - Woerden - Leiden

    De spoorlijn Woerden–Leiden wordt aangelegd door de Spoorweg-Maatschappij Leiden–Woerden. Het bedrijf heeft echter al snel moeite om voldoende kapitaal bijeen te brengen. Daardoor komt 97% van de aandelen uiteindelijk in handen van de NRS, die ook de exploitatie verzorgt. Reizigers kunnen hierdoor voortaan rechtstreeks van Leiden naar Utrecht reizen.

  84. - Het HIJSM-netwerk wordt eindelijk verbonden

    Tot dit moment bestaat het netwerk van de HIJSM feitelijk uit twee losse delen, omdat in Amsterdam geen spoorverbinding tussen de verschillende stations bestaat. In 1878 komt daar verandering in met een nieuwe spoorlijn langs het IJ. Treinen uit Noord-Holland rijden via een nieuw viaduct naar station Westerdok. Met een grote slinger wordt hier ook de lijn uit Haarlem op aangesloten. Het oude station Willemspoort sluit zijn deuren. Treinen uit het oosten rijden voorlopig nog naar Oosterdok. Lang duurt dat echter niet. Nadat station Oosterdok in 1879 afbrandt, eindigen alle treinen bij Westerdok. Daarmee ontstaat onbedoeld een soort Amsterdam Centraal avant la lettre, ruim tien jaar voordat het echte Centraal Station opent.

  85. - Verbinding Arnhem-Nijmegen

    Opmerkelijk genoeg heeft Nijmegen al jaren een spoorverbinding met Duitsland, maar nog altijd niet met de rest van Nederland. Daar komt in 1879 eindelijk verandering in. Hoewel deze lijn geen onderdeel is van het oorspronkelijke pakket staatslijnen, neemt de staat de aanleg toch voor haar rekening. De hoge kosten van de benodigde bruggen schrikken particuliere investeerders af. In Nijmegen opent een nieuw Staatsspoor-station. De treinen uit Kleve eindigen voortaan hier en het oude station aan de haven wordt gesloten.

  86. - Opening IJzeren Rijn

    Bij de Belgische onafhankelijkheid in 1839 was al afgesproken dat België een rechtstreekse spoorverbinding naar Duitsland mocht aanleggen, ook als die door Nederlands grondgebied zou lopen. De uitvoering laat echter decennia op zich wachten. Na jarenlang politiek gesteggel wordt de IJzeren Rijn in 1879 eindelijk geopend. De spoorlijn verbindt Antwerpen rechtstreeks met het Ruhrgebied. Hoewel de lijn vooral voor goederenvervoer bedoeld is, rijden er ook reizigerstreinen. Grand Central Belge verzorgt de exploitatie.

  87. - Opening verbindingsboogje Weesperpoort - Muiderpoort

    Met een nieuwe verbindingsboog tussen Weesperpoort en Muiderpoort worden voor het eerst alle Amsterdamse stations met elkaar verbonden. Het lijkt een klein stukje spoor, maar het maakt het netwerk in de hoofdstad een stuk logischer en flexibeler.

  88. - Zwolle: Aansluiting Deventer naar oosten

    In Zwolle wordt een groot emplacement aangelegd. Daarbij verhuist de aftakking van de spoorlijn naar Deventer een stuk naar het oosten. Het oude tracé langs de Deventer Straatweg verdwijnt. De aanpassing moet het groeiende treinverkeer rond Zwolle beter verwerken.

  89. - Winterswijk krijgt een verbinding met het Ruhrgebied

    Na de aansluiting van Winterswijk op het Nederlandse spoorwegnet ligt de Duitse markt letterlijk binnen handbereik. De spoorlijn wordt daarom doorgetrokken naar Borken. Winterswijk groeit hierdoor uit tot een belangrijk grensstation. Tot Winterswijk verzorgen de treinen van de HIJSM de dienst. Aan de Duitse zijde nemen Duitse spoorwegmaatschappijen het vervoer over.

  90. - Staatsspoor neemt de Nederlandse GCB-lijnen over

    Jarenlang zorgt Grand Central Belge voor spanningen doordat de maatschappij slechts beperkt locomotieven van de Staatsspoorwegen op haar netwerk toelaat. In 1880 komt daar een einde aan. Na meerdere mislukte pogingen koopt de staat de Nederlandse spoorlijnen van Grand Central Belge rondom Roosendaal. Daardoor ontstaat eindelijk één aaneengesloten Zuidernet van de Staatsspoorwegen. Het station van Moerdijk verliest zijn functie en wordt gesloten.

  91. - Winterswijk - Bocholt

    De spoorlijn naar Bocholt komt er eigenlijk tegen wil en dank. Wanneer de NWS toestemming vraagt voor de aanleg van de lijn Winterswijk–Borken, stelt de Pruisische overheid een voorwaarde: er moet ook een verbinding naar Bocholt komen. De NWS gaat akkoord en zo krijgt Winterswijk er onverwacht een tweede Duitse spoorverbinding bij.

  92. - Opening staatsspoor Zwolle-Almelo

    De spoorlijn tussen Zwolle en Almelo maakt deel uit van de derde staatsaanleg van spoorwegen. Waar eerdere staatslijnen vooral grote steden verbinden, ligt de nadruk nu meer op regionale verbindingen. Dankzij de nieuwe lijn krijgen Zwolle en de noordelijke provincies een directe aansluiting op de belangrijke internationale route tussen Almelo en Salzbergen.

  93. bookmark Nieuw: Lokaalspoorwegen (1881 - 1888)

    In 1878 wordt de Locaalspoor- en Tramwegwet aangenomen. Daardoor kunnen spoorlijnen voortaan veel eenvoudiger en goedkoper worden aangelegd. Voor lokaalspoorwegen gelden minder zware eisen dan voor de hoofdspoorlijnen. De keerzijde is dat treinen er langzamer rijden: aanvankelijk maximaal 30 km/u, later 40 km/u.

    De nieuwe wet blijkt een schot in de roos. Vanaf de jaren 1880 verschijnen lokaalspoorwegen door het hele land. Vooral dunbevolkte regio's krijgen eindelijk een spoorverbinding. Veel van deze lijnen worden aangelegd door nieuwe, vaak regionale spoorwegmaatschappijen.

    Tegelijk staat ook de ontwikkeling van het hoofdspoor niet stil. Met name in Oost-Nederland worden nog verschillende belangrijke hoofdspoorlijnen aangelegd. Daardoor groeit het Nederlandse spoorwegnet in deze periode sneller dan ooit tevoren.

  94. - Eerste Lokaalspoorweg: Haarlem-Zandvoort

    De Haarlem-Zandvoort Spoorweg Maatschappij (HZSM) opent de eerste lokaalspoorweg van Nederland. De lijn sluit aan op het station van de HIJSM in Haarlem en brengt reizigers rechtstreeks naar de badplaats Zandvoort. In Zandvoort verrijst een station tegenover het Kurhaus, een stuk noordelijker dan het huidige station. Daarmee krijgt het opkomende kusttoerisme een flinke impuls.

  95. - Zuidoosterspoorlijn

    De Brabantse Lijn, beter bekend als de Zuidoosterspoorlijn, wordt geopend door de nieuwe Nederlandsche Zuid-Ooster Spoorweg-Maatschappij (NZOS). Net als zoveel spoorwegmaatschappijen in deze periode droomt ook de NZOS ervan dé verbinding tussen Engeland en Duitsland te worden. Een groot succes wordt de lijn echter nooit. De Staatsspoorwegen werken niet bepaald mee en bieden in Tilburg en Nijmegen weinig aantrekkelijke aansluitingen.

  96. - Elst - Geldermalsen

    In 1882 wordt het eerste deel van de Betuwelijn geopend tussen Elst en Geldermalsen. Bij Elst kunnen treinen zowel richting Arnhem als richting Nijmegen rijden.

  97. - Staatsspoor neemt de Zuidoosterspoorlijn over

    Al na twee jaar neemt de Staatsspoorwegen de NZOS over. De spoorlijn heeft nauwelijks winst opgeleverd en de ambitieuze plannen blijken moeilijk haalbaar. Staatsspoor weet de lijn met betere aansluitingen echter nieuw leven in te blazen.

  98. - Maaslijn

    Ook de Maaslijn maakt deel uit van de derde staatsaanleg. De lijn kent meerdere opvallende bijzonderheden. Vanuit Nijmegen wordt niet aangesloten op de bestaande spoorlijn naar Kleve. In plaats daarvan wordt een volledig nieuw parallel tracé aangelegd. Bij Oeffelt kruist de Maaslijn bovendien de spoorlijn Boxtel–Wesel van de NBDS met een viaduct. Om overstappen mogelijk te maken wordt halte Kruispunt Beugen geopend. De perrons liggen op verschillende niveaus en zijn met trappen verbonden. Bij Blerick sluit de lijn aan op het bestaande Staatsspoor.

  99. - Leeuwarden - Sneek

    Het eerste deel van deze nieuwe spoorlijn wordt aangelegd om de Friese Zuidwesthoek beter bereikbaar te maken. Achter de schermen speelt echter nog een grotere ambitie. Men wil uiteindelijk via een veerdienst aansluiten op de nog aan te leggen spoorlijn tussen Zaandam en Enkhuizen. Zo zou een verrassend directe verbinding tussen Friesland en Noord-Holland ontstaan.

  100. - Opening van de IJmondlijn

    De HIJSM opent een nieuwe zijlijn naar de sluizen van IJmuiden. De maatschappij hoopt daarmee niet alleen de industrie in het gebied te bedienen, maar ook reizigers van zeeschepen een snelle verbinding naar Amsterdam te bieden.

  101. - Geldermalsen - Gorinchem

    De aanleg van de Betuwelijn schuift opnieuw een stuk op richting het westen. Met de opening van het traject tussen Geldermalsen en Gorinchem wordt weer een deel van de ontbrekende schakel richting Rotterdam ingevuld.

  102. - Zaandam - Hoorn

    Ook deze spoorlijn maakt deel uit van de derde staatsaanleg. Net als op Staatslijn K wordt de exploitatie toevertrouwd aan de HIJSM. De lijn vormt een belangrijke stap in de ontsluiting van Noord-Holland boven het IJ.

  103. - Groningen - Delfzijl

    De spoorlijn naar Delfzijl maakt eveneens deel uit van de derde staatsaanleg. Opvallend genoeg zit de lijn niet in het oorspronkelijke voorstel van het kabinet, maar wordt zij op aandringen van de Tweede Kamer alsnog toegevoegd. Bij opening is dit de noordelijkste spoorlijn van Nederland.

  104. - GOLS start met Ruurlo - Hengelo

    In Oost-Nederland start de Geldersch-Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij (GOLS) met de aanleg van een uitgebreid netwerk van lokaalspoorwegen. De lijnen zijn vooral bedoeld voor het goederenvervoer van en naar de Twentse textielindustrie. De GOLS ziet de Staatsspoorwegen graag als exploitant, zodat goederen rechtstreeks via de nieuwe Betuwelijn naar Rotterdam kunnen worden vervoerd. De overheid steekt daar echter een stokje voor uit angst voor een te sterke machtspositie van Staatsspoor. De HIJSM mag de lijn gaan expoiteren. Lastig gevolg daarvan is wel dat de GOLS-lijnen naar Hengelo en Enschede eigen stations moeten krijgen, want Staatsspoor is niet meer van plan mee te werken. In Hengelo wordt station GOLS ten zuiden van het bestaande SS-station geopend.

  105. - Zijtak GOLS naar Winterswijk

    Tegelijk wordt in 1884 ook een zijtak naar Winterswijk aangelegd. In Winterswijk sluit GOLS niet aan op het bestaande NWS-station. Aan de nadere kant van het emplacement wordt een nieuw speciaal GOLS-station geopend.

  106. - Hoorn - Enkhuizen

    Een jaar eerder was de verbinding tussen Zaandam en Hoorn opgeleverd. Nu kan ook Enkhuizen aangesloten worden. Hier vertrekken ook de veerboten naar Friesland.

  107. - Gorinchem - Dordrecht

    Met de opening van het traject tussen Gorinchem en Dordrecht is de Betuwelijn voltooid. Naast de NRS en HIJSM heeft nu ook Staatsspoor een directe verbinding tussen de Randstad en Duitsland.

  108. - Winterswijk - Zevenaar

    De GOLS breidt flink uit met een nieuwe lijn van Zevenaar tot Winterswijk. Het duurt wel nog tot 1892 voor bij Zevenaar op de Rhijnspoorweg wordt aangesloten en rechtstreeks treinverkeer mogelijk wordt.

  109. - GOLS-verbinding Doetinchem - Ruurlo

    De GOLS werkt in hoog tempo aan haar netwerk van lokaalspoorwegen. Met de opening van het traject tussen Doetinchem en Ruurlo worden steeds meer plaatsen in Gelderland op het spoor aangesloten. Het netwerk begint inmiddels serieuze vormen aan te nemen.

  110. - Sneek - Stavoren

    De spoorlijn tussen Sneek en Stavoren wordt voltooid. Hiermee is een alternatieve route tussen Friesland en Amsterdam gereed. Reizigers kunnen in Stavoren overstappen op de boot naar Enkhuizen en daar verder reizen met de HIJSM. Goederenwagons worden zelfs op de pont geladen en zo over het IJsselmeer gezet.

  111. - Zijtak GOLS naar Enschede

    Met de opening van de zijtak naar Enschede krijgt ook de grootste textielstad van Twente aansluiting op het GOLS-netwerk. Daarmee ontstaat een uitgebreid stelsel van lokaalspoorwegen dat grote delen van de Achterhoek en Twente met elkaar verbindt. Er wordt niet aangesloten op het spoor van de Staatsspoorwegen, maar de Staatsspoor-lijn wordt met een tunnel gekruist. Iets verderop ligt dan het station Enschede Noord, op een steenworp afstand van het Staasspoor-station.

  112. - Kesteren - Amersfoort

    Met de aanleg van de Betuwelijn door de staat was ook een noordelijke tak vanaf Kesteren naar Amersfoort voorzien. Hierover moesten ook internationale treinen Amsterdam met Duitsland en Europa gaan verbinden. De lijn wordt dan ook tegelijk aangelegd met de Betuwelijn, maar er is nog geruzie over wie de lijn nu eigenlijk mag gaan exploiteren. Zowel HIJSM als SS zijn uiteraard in de race. SS rijdt al over de Betuwelijn, maar HIJSM heeft tussen Amersfoort en Amsterdam een mooie aansluitende verbinding. Pas in 1886 valt het besluit dat de HIJSM de lijn mag gaan exploiteren, maar in Kesteren niet doorrijden over het Staatsspoor. De HIJSM pendelt dus voorlopig tussen Amersfoort en Kesteren.

    In Amersfoort is echter geen goede aansluiting op de Oosterspoorweg. De nieuwe lijn takt namelijk ten westen van het station af en kan zo niet op het bestaande station worden aangesloten. Pas in 1901 wordt een nieuw station geopend op de plek van het huidige Amersfoort Centraal, zodat alle treinen op hetzelfde station kunnen stoppen. Nadeel is wel dat het station zo een stuk verder van het centrum af komt te liggen.

  113. - Nijmegen-Kleef naar HIJSM

    Met de overname van Nijmegen-Kleef krijgt de HIJSM er een tweede verbinding naar Duitsland bij. In korte tijd is HIJSM uitgegroeid van een spoorbedrijf in het Westen van het land tot een speler van nationaal en zelfs internationaal belang.

  114. - Langstraatspoorlijn deel 1

    Nog altijd worden er door de staat nieuwe lijnen aangelegd. In 1886 opent het eerste deel van de Langstraatspoorlijn, in de volksmond ook wel Halvezolenlijn genoemd. De lijn is vooral voor goederenvervoer van belang, gezien de grote hoeveelheid industrie langs de lijn. De naam Halvezolenlijn wordt gegeven door de schoenenindustrie.

  115. - Spoorlijn Dieren - Apeldoorn

    De Koninglijke Nederlandsche Locaalspoorweg-Maatschappij Koning Willem III (KNLS) opent een spoorlijn van Dieren naar Apeldoorn. In Dieren sluit de lijn aan op Staatsspoor en in Apeldoorn op de HIJSM-lijn. Ietwat verwarrend: hoewel de KNLS lokaalspoorlijnen aanlegt, is dit toch echt een hoofdspoorlijn. Dat gebeurt op verzoek van het ministerie van Oorlog. In geval van oorlog moet er namelijk een hoofdspoorlijn aan de "veilige" kant van de IJssel liggen. De HIJSM exploiteert de lijn.

  116. - Opening Apeldoorn - Hattem

    Enkele maanden na Dieren–Apeldoorn neemt de KNLS ook de spoorlijn Apeldoorn–Hattem in gebruik. De lijn takt af van de Koningslijn, de privéspoorlijn van koning Willem III, die mede-eigenaar van de KNLS is. In september opent eerst het traject naar Epe. In november volgt het baanvak Epe–Hattem. In Hattem eindigt de spoorlijn bij het station van de NCS aan de Centraalspoorweg. Een goede aansluiting biedt de NCS echter niet. Pas twee jaar later komt er een akkoord, waardoor de HIJSM over de NCS-brug mag doorrijden naar Zwolle.

  117. - Opening Hoorn-Medemblik

    In een groot deel van Noord-Holland bieden waterwegen al goede verbindingen, maar tussen Hoorn en Medemblik is dat minder vanzelfsprekend. Bovendien biedt de door de staat aangelegde spoorlijn naar Enkhuizen een mooie kans om de regio beter te ontsluiten. Daarom legt de Locaalspoorwegmaatschappij Hollands Noorderkwartier (HN) een nieuwe lokaalspoorlijn aan. Het wordt een tracé met veel bochten en omwegen, vooral om onteigeningen zoveel mogelijk te voorkomen. De exploitatie komt in handen van de HIJSM.

  118. - Langstraatspoorlijn deel 2

    Het tweede deel van de Langstraatspoorlijn wordt geopend tussen Waalwijk en Vlijmen. Daarmee schuift de Halvezolenlijn weer een stukje verder op richting 's-Hertogenbosch.

  119. - Apeldoorn - Deventer

    De KNLS bouwt verder aan haar netwerk en verbindt Apeldoorn met Deventer. Anders dan de lijnen naar Dieren en Hattem wordt deze spoorlijn wél als lokaalspoor aangelegd. In 1887 was het traject al geopend tot vlak voor de IJsselbrug, maar in 1888 komt de verbinding helemaal gereed. In Deventer opent de KNLS een eigen stationsgebouw. Van het bestaande Staatsspoorstation wordt dus geen gebruikgemaakt.

  120. - Deventer - Almelo

    De KNLS-lijn van Apeldoorn naar Deventer wordt al snel verlengd tot Almelo. Omdat de KNLS in Deventer geen gebruik maakt van het Staatsspoorstation, wordt de nieuwe spoorlijn daar een heel stuk parallel aan het bestaande Staatsspoor gelegd. Niet bepaald efficiënt, maar wel typerend voor de concurrentie tussen spoorwegmaatschappijen.

  121. - HIJSM neemt de Lokaalspoorweg naar Zandvoort over

    Na acht jaar neemt de HIJSM de spoorlijn naar Zandvoort over van de Haarlem-Zandvoort Spoorweg Maatschappij (HZSM). Daarmee komt de populaire badplaatslijn volledig in handen van de maatschappij die de exploitatie toch al verzorgt.

  122. - Opening station Amsterdam Centraal

    Hoewel er geen nieuwe spoorlijn wordt aangelegd, is de opening van Amsterdam Centraal absoluut het vermelden waard. De verschillende Amsterdamse stations worden eindelijk samengebracht in één groot centraal station. Met de opening van Amsterdam Centraal beginnen ook sommige treinen vanuit Utrecht naar het nieuwe station te rijden. Die moeten dan eerst nog kopmaken op station Weesperpoort. Helemaal soepel is het dus nog niet, maar Amsterdam heeft eindelijk zijn Centraal Station.

  123. bookmark Herverdeling & Consolidatie (1889 - 1918)

    Na tientallen jaren van snelle groei begint het Nederlandse spoorwegnet steeds meer problemen te vertonen. Verschillende spoorwegmaatschappijen concurreren fel met elkaar, soms zelfs op vrijwel dezelfde trajecten. Dat levert reizigers keuzevrijheid op, maar zorgt ook voor een onoverzichtelijk spoorwegnet en hoge kosten.

    De overheid besluit daarom meer regie te nemen. Rond de eeuwwisseling wordt het spoorwegnet opnieuw verdeeld tussen de twee grootste maatschappijen: de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM) en de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS). De Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS), ooit een van de pioniers van het Nederlandse spoor, verdwijnt daarbij van het toneel.

    Om een evenwichtige verdeling te bereiken worden spoorlijnen geruild, overgenomen en opnieuw toegewezen. De grote concurrentiestrijd van de negentiende eeuw maakt langzaam plaats voor een overzichtelijker spoorwegnet, gedomineerd door twee grote spelers.

  124. - De staat neemt de Rhijnspoorwegmaatschappij over

    De lijnen van de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij ( NRS) worden door de staat overgenomen en aan Staatsspoor gegund. Staatsspoor krijgt zo in één klap een flink netwerk met belangrijke lijnen erbij: tussen Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Arnhem. Daarmee verschuift de machtsbalans op het Nederlandse spoor opnieuw flink.

  125. - HIJSM krijgt de lijn Stavoren–Leeuwarden

    Om een gezonde concurrentie te borgen worden enkele andere spoorlijnen herverdeeld. Het eerste wapenfeit is dat de HIJSM het voor het zeggen krijgt op de lijn Stavoren–Leeuwarden. Daarmee heeft de HIJSM een eigen verbinding tussen Amsterdam en Leeuwarden: per trein naar Enkhuizen, met de veerboot naar Stavoren en daarna weer per trein verder naar Leeuwarden. Een beetje omslachtig misschien, maar strategisch gezien bijzonder waardevol.

  126. - HIJSM krijgt de Betuwelijn

    Ook de spoorlijn Dordrecht–Elst gaat bij de herverdeling naar de HIJSM. Daarmee verdwijnt een onhandige situatie: de HIJSM hoeft tussen Kesteren en Nijmegen niet langer gebruik te maken van spoor van de Staatsspoorwegen. Voor de HIJSM wordt de route richting het oosten zo weer een stukje zelfstandiger.

  127. - EO verlengt lijn Boekelo-Enschede naar Oldenzaal

    Een complex verhaal: de spoorlijn van Enschede Noord naar Oldenzaal is eigenlijk een verlenging van het GOLS-netwerk, maar wordt aangelegd door de Lokaalspoorwegmaatschappij Enschede–Oldenzaal ( EO). In Enschede sluit de lijn aan op het GOLS-station, ten noorden van het station van Staatsspoor. In Oldenzaal wordt wel aangesloten op het emplacement van de AS, maar niet op het bestaande station. Daarom opent ten zuiden daarvan een nieuw station: Oldenzaal EO. De exploitatie komt, net als bij het GOLS-netwerk, in handen van de HIJSM.

  128. - Almelo–Salzbergen gaat naar de HIJSM

    Ook de exploitatie van de AS-lijn tussen Almelo en Salzbergen gaat over naar de HIJSM. Staatsspoor blijft nog wel medegebruik houden. Zo krijgt de HIJSM via Twente een stevige positie op een bestaande internationale route naar Duitsland.

  129. - Langstraatspoorlijn deel 3

    Ondertussen wordt het laatste deel van de Langstraatspoorlijn in gebruik genomen, tussen Vlijmen en 's-Hertogenbosch. Daarmee is de Halvezolenlijn eindelijk compleet. De schoen- en leerindustrie in de Langstraat krijgt nu een doorgaande spoorverbinding met zowel Lage Zwaluwe als 's-Hertogenbosch.

  130. - Openings eerste deel Hoekse Lijn

    Onderdeel van de grote herverdeling is ook dat de HIJSM de nieuwe Hoekse Lijn mag gaan exploiteren. Hoek van Holland is voorzien als belangrijk overstappunt voor reizigers en goederen richting Engeland. In 1891 wordt het eerste deel geopend. De echte internationale ambities moeten nog even wachten, maar de richting is duidelijk: de trein moet dichter naar de boot.

  131. - Apeldoorn - Deventer - Almelo wordt opgewaardeerd.

    Nu de HIJSM via Almelo een nieuwe route naar Duitsland heeft, wordt niet lang gewacht met het opwaarderen van de KNLS-spoorlijn tussen Apeldoorn en Deventer. De lijn wordt hoofdspoor, zodat de HIJSM een snellere en serieuzere verbinding naar het oosten krijgt. Wat begon als lokaalspoor, wordt zo onderdeel van een internationale strategie.

  132. - Hoekse Lijn gereed

    In 1893 bereikt de Hoekse Lijn Hoek van Holland. Na de opening van het deel tussen Maassluis en Hoek van Holland legt de HIJSM internationale treinen in naar Noord- en Zuid-Duitsland: de Noord Expres en de Zuid Expres. De lijn is daarmee precies wat men ervan hoopte: een snelle schakel tussen trein en boot.

  133. - GLS opent Sauwerd - Roodeschool

    In het noorden van het land had de ontwikkeling van de spoorwegen een tijdje stilgestaan. Dat verandert wanneer de Groninger Locaalspoorweg-Maatschappij (GLS) wordt opgericht. In 1893 opent zij een zijtak van de lijn Groningen–Delfzijl naar Roodeschool. De exploitatie komt, net als bij de andere lijnen in Groningen, in handen van de Staatsspoorwegen. Nederland heeft er bovendien een nieuw uiterste puntje bij op de spoorkaart.

  134. - Einde station Vlissingen Stad

    Na ruim twintig jaar komt de vreemde situatie met twee eindpunten in Vlissingen tot een einde. Station Vlissingen Haven krijgt een groot nieuw stationsgebouw en wordt vanaf dat moment het enige eindpunt. Station Vlissingen Stad sluit zijn deuren.

  135. - Opening Sittard - Heerlen - Herzogenrath door NZS

    Ook in Limburg is lange tijd weinig spoor meer aangelegd. Dat verandert wanneer in 1891 de Nederlandsche Zuider-Spoorwegmaatschappij ( NZS) wordt opgericht. De NZS legt een lokaalspoorweg aan van Sittard via Heerlen naar Herzogenrath. De exploitatie komt in handen van de Staatsspoorwegen.

  136. - ULM legt Stichtse lijn aan

    Ook Utrecht doet mee aan de lokaalspoorhausse. De Utrechtse Lokaalspoorweg-Maatschappij (U LM) legt een korte spoorlijn aan tussen Den Dolder ( NCS) en Baarn ( HIJSM). In Baarn liggen het ULM-station en het HIJSM-station vlak bij elkaar, zonder spoorverbinding. Het duurt nog tientallen jaren voordat de verschillende sporen daadwerkelijk aan elkaar worden gekoppeld. De exploitatie komt in handen van de NCS, voor wie dit de eerste uitbreiding in vele jaren is.

  137. - Nederlandse staat neemt alle grensbaanvakken in het zuiden over

    In België worden steeds meer spoorlijnen door de staat overgenomen. Nederland volgt die ontwikkeling aan de andere kant van de grens. De Nederlandse delen van diverse internationale spoorlijnen worden genationaliseerd en ondergebracht bij Staatsspoor. Het gaat onder meer om de lijnen Tilburg–Turnhout, de IJzeren Rijn, Aken–Maastricht–Hasselt, Eindhoven–Hasselt en Maastricht–Luik. Ook de pas twee jaar oude lijn Sittard–Herzogenrath wordt al overgenomen. Die verbinding blijkt van groot belang voor de ontwikkeling van de Limburgse mijnbouw en wordt direct opgewaardeerd tot hoofdspoorlijn.

  138. - Spoorlijn Alkmaar - Hoorn

    De HIJSM opent de ruim zestien kilometer lange spoorlijn tussen Heerhugowaard en Hoorn. Daarmee worden de lijnen Alkmaar–Den Helder en Zaandam–Enkhuizen met elkaar verbonden.

  139. - Leiden - Woerden geliquideerd

    In 1899 wordt de Spoorwegmaatschappij Leiden–Woerden officieel geliquideerd. Voor reizigers verandert er nauwelijks iets. Sinds de overname van de NRS werd de lijn immers al geëxploiteerd door Staatsspoor. Het is vooral een administratief einde van een maatschappij die haar zelfstandige betekenis al eerder heeft verloren.

  140. - Ceintuurbaan Rotterdam

    De HIJSM legt in Rotterdam een nieuwe verbindingslijn aan tussen het Maasstation en station Delftse Poort. In plaats van dwars door de stad loopt de spoorlijn er juist omheen. De nieuwe Ceintuurbaan verbindt twee stations die ooit door concurrerende maatschappijen zijn gebouwd. Dat zulke verbindingen pas nu worden aangelegd, laat zien hoe versnipperd het Nederlandse spoorwegnet lange tijd is geweest.

  141. - Station IJmuiden verplaatst

    Het oorspronkelijke, tijdelijke station bij de sluizen maakt plaats voor een nieuw station bij de Vissershaven. Daarmee komt het spoor dichter bij de plek waar het grootste deel van het verkeer daadwerkelijk naartoe wil.

  142. - Noord-Friesche Locaalspoorweg-Maatschappij: Leeuwarden - Ferwerd

    Op 31 mei 1899 wordt de Noord-Friesche Locaalspoorweg-Maatschappij (NFLS) opgericht. De maatschappij heeft een netwerk van lokaalspoorlijnen ten noorden van Leeuwarden voor ogen. Op 22 april 1901 wordt de eerste spoorlijn tussen Leeuwarden en Ferwerd geopend. De NFLS verzorgt zelf de exploitatie.

  143. - Nieuwe zijtak Centraalspoorweg: De Bilt - Zeist

    In augustus 1901 opent de Nederlandsche Buurtspoorweg-Maatschappij, een zelfstandige dochter van de NCS, een nieuwe lokaalspoorlijn tussen De Bilt en Zeist. De exploitatie ligt bij de NCS en de treinen rijden via het NCS-spoor door naar Utrecht.

  144. - NFLS: Ferwerd - Dokkum - Metslawier

    Slechts een half jaar na de opening van het eerste traject wordt de NFLS-spoorlijn via Dokkum verlengd naar Metslawier. De lijn krijgt al snel de bijnaam het Dokkummer Lokaaltje. Dat klinkt als een nietszeggend lijntje, maar met name voor goederenvervoer is de lijn een groot commercieel succes.

  145. - HIJSM upgrade Haarlem-Zandvoort

    Nadat de HIJSM de lijn enkele jaren geleden overgenomen had wordt de lijn Haarlem-Zandvoort opgewaardeerd van lokaalspoor tot hoofdspoor.

  146. - Lokaalspoorweg Nijkerk - Ede-Wageningen

    De nieuwe lokaalspoorwegmaatschappij De Veluwe legt een spoorlijn aan van Nijkerk via Barneveld naar Ede. De lijn krijgt later de bijnaam Kippenlijn. Bij Barneveld kruist de spoorlijn de Oosterspoorweg. Een directe aansluiting komt er niet, maar bij beide lijnen wordt wel een station aangelegd zodat reizigers kunnen overstappen. De NCS exploiteert de lijn.

  147. - NFLS: Stiens - Tzummarum

    Iets meer dan een jaar na de opening van de oostelijke tak opent de NFLS ook een westelijke tak tussen Stiens en Tzummarum.

  148. - NOLS: Zwolle-Ommen

    Ook in Overijssel verschijnt een nieuwe lokaalspoorweg. De Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS) begint met de aanleg van een omvangrijk netwerk. De eerste spoorlijn wordt in 1903 geopend en verbindt Zwolle met Ommen. Alle NOLS-lijnen worden geëxploiteerd door de Staatsspoorwegen.

  149. - Enschede-Ahaus

    In 1903 wordt een nieuwe grensoverschrijdende spoorlijn tussen Enschede en Ahaus geopend. Twentse textielfabrikanten nemen het initiatief om de transportkosten van Duitse steenkool te verlagen. Voor vervoer via Gronau moest gebruik worden gemaakt van het Staatsspoor, waarvoor betaald moest worden. Een eigen verbinding maakt het vervoer goedkoper. De lijn sluit in Enschede aan op het netwerk van de GOLS. Net als de GOLS-lijnen komt de exploitatie in handen van de HIJSM.

  150. - NFLS: Tzummarum - Franeker

    De westelijke NFLS-lijn wordt verlengd van Tzummarum naar Franeker. Oorspronkelijk was het de bedoeling om door te rijden naar het Staatsspoorstation van Franeker, maar een brug over de Harlinger Trekvaart blijkt te duur. Het eindpunt komt daarom aan de andere kant van de trekvaart te liggen en krijgt de naam Franeker Halte.

  151. - NFLS: Tzummarum - Midlum

    Tegelijk met de verlenging naar Franeker werkt de NFLS aan een tak richting Harlingen. Vanaf 1 oktober 1903 kunnen de treinen tot Midlum rijden. De Harlinger Trekvaart vormt ook hier nog een obstakel, maar hier wordt wel een brug gebouwd. De voltooiing daarvan laat echter nog even op zich wachten.

  152. - NFLS: Midlum - Harlingen SS

    Op 2 mei 1904 is het zover: de brug over de Harlinger Trekvaart is gereed. De treinen van de NFLS kunnen nu doorrijden naar station Harlingen SS en de haven van Harlingen.

  153. - Varsseveld - Dinxperlo

    In november 1904 wordt de spoorlijn tussen Varsseveld en Dinxperlo geopend. Eigenaar is de Locaalspoorweg-Maatschappij Dinxperlo–Varsseveld ( DV). In Varsseveld sluit de lijn aan op het GOLS-spoor tussen Winterswijk en Zevenaar. Net als bij de GOLS verzorgt de HIJSM de exploitatie. Bij de aanleg wordt rekening gehouden met een toekomstige verlenging naar Duitsland. Daarom wordt het station niet als eindpunt gebouwd en loopt het spoor nog enkele honderden meters verder door. De verlenging komt er uiteindelijk nooit.

  154. - NOLS: Ommen-Hardenberg

    Na de opening van Zwolle – Ommen wordt de NOLS-spoorlijn verder uitgebouwd. In februari 1905 bereikt de lijn Hardenberg.

  155. - NOLS: Assen - Stadskanaal

    In juli 1905 opent de NOLS de spoorlijn tussen Assen en Stadskanaal via Gasselternijveen.

  156. - NOLS: Hardenberg-Coevorden

    Vijf maanden na de opening van het traject naar Hardenberg wordt de spoorlijn verder verlengd tot Coevorden.

  157. - NOLS: Coevorden - Stadskanaal

    Nog eens vier maanden later rijden de treinen door naar Emmen en Gasselternijveen. Daar sluit de lijn aan op de spoorlijn Assen – Stadskanaal, die eerder datzelfde jaar is geopend. Daarmee ontstaat een doorgaande verbinding door Zuidoost-Drenthe.

  158. - NFLS: HIJSM neemt exploitatie over

    Vanaf 1905 neemt de HIJSM de exploitatie van de spoorlijnen van de NFLS over.

  159. - NOLS: Almelo - Mariënberg

    De NOLS legt ook een zijtak aan tussen Almelo en Mariënberg. De spoorlijn groeit uit tot een belangrijke verbinding voor goederenvervoer vanuit Twente richting Noord-Nederland.

  160. - ZHESM opent eerste spoorlijn: van Den Haag naar Scheveningen

    In Zuid-Holland wordt de Zuid-Hollandsche Electrische Spoorweg-Maatschappij (Z HESM) opgericht. De maatschappij heeft de primeur om als eerste een geëlektrificeerde spoorlijn in Nederland aan te leggen. Het gaat opnieuw om een lokaalspoorlijn. De HIJSM verzorgt de exploitatie, maar omdat het elektrische materieel en de elektriciteitscentrale nog niet gereed zijn, rijden tussen Den Haag HIJSM en Scheveningen voorlopig nog stoomtreinen.

  161. - Zijtak Staatslijn K - Broek op Langedijk

    Op 2 mei 1907 wordt een bijna twee kilometer lange zijtak geopend tussen Sint Pancras en Broek op Langedijk.

  162. - Nieuw station Zandvoort

    Het station Zandvoort Bad uit 1881 lag bij het toenmalige Kurhaus. Voor inwoners van het dorp lag dat behoorlijk ver naar het noorden. Daarom werd al in 1889 een halte dichter bij het dorp geopend. In 1908 wordt het huidige station geopend en verdwijnt de oude spoorlijn naar het Kurhaus.

  163. - Eerste elektrische spoorlijn van Nederland gereed: Hofpleinlijn

    In oktober 1908 is het eindelijk zover: de eerste elektrische trein van Nederland rijdt. De Z HESM start de exploitatie van de Hofpleinlijn tussen Den Haag HIJSM en Rotterdam Hofplein, een nieuw kopstation in Rotterdam. Het twee kilometer lange viaduct naar station Hofplein behoort bij opening tot de grootste bouwwerken van gewapend beton ter wereld. Hoewel er ook een verbindingsboog naar Scheveningen bestaat, maken veel treinen nog kop in Den Haag HIJSM, het huidige Den Haag HS.

  164. - Verbindingsboog Ceintuurbaan Rotterdam - Hofpleinlijn

    Ook de Hofpleinlijn wordt aangesloten op de Rotterdamse Ceintuurbaan. Daarmee zijn alle spoorlijnen rond Rotterdam met elkaar verbonden. Het duurt echter nog achttien jaar voordat ook deze verbinding wordt geëlektrificeerd.

  165. - NOLS: Zuidbroek - Delfzijl

    De NOLS had oorspronkelijk een verbinding met Harlingen voor ogen, maar neemt uiteindelijk genoegen met Delfzijl. In 1910 wordt de spoorlijn tussen Zuidbroek en Delfzijl geopend.

  166. - Neede - Hellendoorn

    In mei 1910 wordt een nieuwe spoorlijn geopend van Neede via Goor en Rijssen naar Hellendoorn. Net als bij de GOLS-lijnen verzorgt de HIJSM de exploitatie. De spoorlijn is bedoeld als eerste stap naar een verbinding tussen de netwerken van de GOLS en de NOLS. Omdat het NOLS-net inmiddels door de Staatsspoorwegen wordt geëxploiteerd, komt van een echte koppeling weinig terecht. Het geplande ontbrekende deel tussen Ommen en Neede wordt nooit aangelegd. De lijn kruist onderweg meerdere spoorlijnen. In Neede wordt aangesloten op het bestaande GOLS-net. Bij Goor wordt de spoorlijn van Staatsspoor gekruist en komt er een verbindingsboog. In Rijssen wordt een stukje van het bestaande HIJSM-spoor gebruikt, waarna de lijn weer afbuigt voor het laatste traject naar Hellendoorn.

  167. - NOLS: Stadskanaal - Zuidbroek

    Met de opening van het traject Stadskanaal - Zuidbroek sluit het NOLS-net in Zuidbroek aan op Staatslijn B tussen Harlingen en Nieuweschans. Zo heeft de NOLS nu een verbinding tussen Overijssel en een zeehaven gecreeerd.

  168. - NOLS: Coevorden aangesloten op Bentheimer Kreisbahn

    Het laatste NOLS-traject loopt van Coevorden naar de Duitse grens. Daar wordt aangesloten op het netwerk van de Bentheimer Kreisbahn, met verbindingen richting onder meer Bad Bentheim en Gronau. De exploitatie komt daardoor in handen van de Bentheimer Kreisbahn. Dit is het enige NOLS-traject dat niet door de Staatsspoorwegen wordt geëxploiteerd.

  169. - OLDO: Deventer - Raalte - Ommen

    De Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij Deventer - Ommen (OLDO) opent een nieuwe lokaalspoorlijn tussen Deventer en Ommen. De exploitatie komt in handen van de Staatsspoorwegen. In Deventer en Raalte wordt aangesloten op de Staatsspoorstations en in Ommen op het NOLS-station, dat eveneens door Staatsspoor wordt geëxploiteerd. Plannen om de spoorlijn later door te trekken naar Hoogeveen blijven uiteindelijk op de tekentafel liggen.

  170. - Start Haarlemmermeerlijnen: Haarlem - Aalsmeer

    Al bij de drooglegging van de Haarlemmermeer bestaan plannen voor een eigen spoorwegnet. Daarvoor wordt in 1898 de Hollandsche Electrische-Spoorweg-Maatschappij (HESM) opgericht. Pas in 1912 wordt de eerste spoorlijn tussen Haarlem en Aalsmeer geopend. Alle aandelen van de HESM zijn dan al in handen van de HIJSM, die ook de exploitatie verzorgt. Ondanks de naam wordt geen van de Haarlemmermeerlijnen ooit geëlektrificeerd.

  171. - Haarlemmermeerlijnen: Hoofddorp - Leiden Heerenpoort

    Op dezelfde dag wordt ook de spoorlijn tussen Hoofddorp en Leiden geopend. In Leiden wordt niet aangesloten op het bestaande HIJSM-station. In plaats daarvan opent aan de Heerensingel een nieuw station: Leiden Heerenpoort. Wel komt er een verbindingsspoor voor goederenvervoer en het uitwisselen van materieel. Opvallend detail: een deel van het traject tussen Roelofarendsveen en Rijpwetering volgt dezelfde route als een eeuw later de HSL-Zuid.

  172. - Eindhoven - Roermond via Weert

    Sinds de aanleg van Staatslijn E is het flink omrijden naar Limburg via Venlo. In 1913 wordt de veel kortere route via Weert geopend. Daar sluit de lijn aan op de spoorlijn van de IJzeren Rijn. De nieuwe verbinding zorgt voor een aanzienlijke reistijdverkorting tussen grote delen van Nederland en Zuid-Limburg en neemt al snel het meeste vervoer van de route via Venlo over.

  173. - NFLS: Metslawier - Anjum

    Het NFLS-net krijgt in 1913 nog één laatste uitbreiding. Het Dokkummer Lokaaltje wordt met vijf kilometer verlengd tot Anjum. Het was de bedoeling om uiteindelijk de haven van Oostmahorn te bereiken, maar dat deel wordt nooit aangelegd.

  174. - KLNS verlengt lijn tot Kampen Zuid

    De gemeente Kampen ligt al enige tijd overhoop met de NCS. Er zijn meningsverschillen over de dienstregeling en het gebruik van het station. Daarom vraagt de gemeente de KNLS en HIJSM om hun lijn naar Kampen door te trekken, zodat meer concurrentie ontstaat. Op 1 oktober 1913 wordt de verlenging naar Kampen Zuid geopend.

  175. - Haarlemmermeerlijnen: Aalsmeer - Uithoorn

    In 1914 wordt het Haarlemmermeernet verder uitgebreid met de spoorlijn tussen Aalsmeer en Uithoorn.

  176. - Heerlen - Schin op Geul

    Aan het begin van de twintigste eeuw worden zowel de mijnbouw als het spoorwegnet in Zuid-Limburg sterk uitgebreid. In 1914 wordt tussen Heerlen en Schin op Geul een nieuwe goederenlijn geopend. Een jaar later start ook het reizigersvervoer op de acht kilometer lange spoorlijn.

  177. - Haarlemmermeerlijnen: Aalsmeer - Amsterdam Willemspark

    Op 1 mei 1915 bereikt het Haarlemmermeernet de hoofdstad. Er wordt een spoorlijn geopend naar station Willemspark, later vooral bekend als het Haarlemmermeerstation. Op het traject tussen het Haarlemmermeerstation en Bovenkerk rijdt tegenwoordig een museumspoorlijn.

  178. - Haarlemmermeerlijnen: Bovenkerk - Uithoorn

    Tegelijk met de verbinding naar Amsterdam wordt ook een rechtstreekse spoorlijn tussen Amsterdam en Uithoorn geopend. Een deel van dit tracé wordt tegenwoordig gebruikt door de Amsteltram. Ook de recente verlenging naar Uithoorn volgt grotendeels het oude HESM-tracé.

  179. - Haarlemmermeerlijnen: Uithoorn - Alphen aan den Rijn

    In augustus 1915 wordt de spoorlijn vanuit Uithoorn via Nieuwveen en Nieuwkoop verlengd naar Alphen aan den Rijn. Daar sluit de lijn aan op het station van de Staatsspoorwegen.

  180. - Haarlemmermeerlijnen: Uithoorn - Loenen

    Eind 1915 wordt de spoorlijn vanuit Uithoorn verder verlengd via Mijdrecht naar Loenen. Daar sluit de lijn aan op een bestaande spoorlijn van de Staatsspoorwegen.

  181. - Haarlemmermeerlijnen: Nieuwveen - Ter Aar

    Begin 1918 wordt het laatste traject van de Haarlemmermeerlijnen geopend. Het gaat om een korte zijtak van Nieuwveen naar Papenveer. Opmerkelijk genoeg bereikt de spoorlijn Ter Aar niet, maar het eindstation krijgt wél de naam Ter Aar.

  182. bookmark Langzame eenwording in crisistijd (1918 - 1937)

    Tijdens de Eerste Wereldoorlog worden de HIJSM en de Staatsspoorwegen gedwongen nauw samen te werken bij de mobilisatie van militairen en het vervoer van goederen. Die samenwerking bevalt verrassend goed. Na de oorlog begraven beide maatschappijen de strijdbijl en gaan zij samenwerken onder de gezamenlijke naam Nederlandse Spoorwegen.

    Van een echte fusie is nog geen sprake. HIJSM en Staatsspoor blijven formeel zelfstandige bedrijven, maar van de felle concurrentie uit de negentiende eeuw is weinig over. Dienstregelingen, materieel en investeringen worden steeds vaker gezamenlijk geregeld.

    Vanaf het einde van de jaren twintig slaat de economische crisis hard toe. Reizigersaantallen lopen terug, nieuwe vervoermiddelen zoals bus en auto winnen terrein en veel spoorlijnen blijken niet rendabel. Overal in het land verdwijnen baanvakken en stations. Tegelijk nemen HIJSM en Staatsspoor de meeste overgebleven kleinere spoorwegmaatschappijen over. Het Nederlandse spoorwegnet wordt daardoor steeds verder geconsolideerd.

  183. - NCS over naar SS

    Ook de NCS maakt deel uit van de steeds hechtere samenwerking tussen de spoorwegmaatschappijen. Na twee jaar verdwijnt de maatschappij volledig in de Staatsspoorwegen. Daarmee komt eindelijk een einde aan de situatie waarin Zwolle feitelijk uit twee kopstations bestaat. Staatsspoor neemt bovendien de exploitatie van de Kippenlijn en Stichtse Lijn over.

  184. - NDBS failliet, exploitatie naar SS

    Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog ligt het internationale vervoer over het Duits Lijntje al jaren stil. De Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij moet het daardoor vooral hebben van lokaal vervoer. Dat blijkt onvoldoende. In 1919 gaat de NBDS failliet en neemt Staatsspoor het Nederlandse deel van de lijn over. In 1925 wordt ook het Duitse deel genationaliseerd.

  185. - HIJSM neemt KNLS over

    Hoewel de HIJSM al jarenlang de exploitatie verzorgt, neemt zij in 1920 ook de Koninklijke Nederlandsche Locaalspoorweg-Maatschappij volledig over. Daarmee komt het hele spoorwegnet rond Apeldoorn in handen van de HIJSM.

  186. - HIJSM neemt GOLS over

    Na eerdere mislukte pogingen krijgt de HIJSM in 1920 eindelijk toestemming om de GOLS over te nemen. De HIJSM verzorgde al vanaf het begin de exploitatie van de lijnen, maar wordt nu ook eigenaar.

  187. - Verbindingsbaan Blauwkapel

    Nu de spoorwegmaatschappijen steeds nauwer samenwerken, worden ook de netwerken beter met elkaar verbonden. In oktober 1921 wordt de westelijke verbindingsbaan bij Blauwkapel geopend. Daardoor kunnen treinen rechtstreeks tussen Hilversum en Utrecht Centraal rijden. Het Maliebaanstation verliest hierdoor al snel het grootste deel van zijn treinverkeer.

  188. - Opening Marnelijn

    Nadat er jarenlang over gesproken is en er zelfs enige tijd een paardentram rijdt, wordt in 1922 eindelijk de spoorlijn tussen Winsum en Zoutkamp geopend. De lijn is aangelegd door de Groninger Locaalspoorweg-Maatschappij (GLS).

  189. - HIJSM neemt ZHESM over

    Hoewel de HIJSM al sinds de oprichting alle aandelen bezit, blijft de Z HESM jarenlang formeel zelfstandig bestaan. In 1923 gaat de maatschappij alsnog volledig op in de HIJSM.

  190. - Sluiting Hattem - Kampen Zuid

    In 1923 wordt de spoorlijn gedegradeerd tot tramweg. Vanaf dat moment mag nog maximaal 35 km/u worden gereden. Het blijkt slechts uitstel van executie: in 1933 wordt de lijn definitief gesloten en opgebroken.

  191. - STAR: Stadskanaal - Ter Apel Rijksgrens

    Al tijdens de plannen voor het NOLS-net wordt nagedacht over een spoorverbinding van Stadskanaal naar Duitsland. Daarvoor wordt in 1914 de Groningsch-Drentsche Spoorwegmaatschappij Stadskanaal-Ter Apel-Rijksgrens (ST AR) opgericht. Een verbinding naar Meppen ligt in het verschiet, maar de Eerste Wereldoorlog gooit roet in het eten. In 1924 neemt de STAR het traject tot de grens in gebruik. Net als bij de NOLS-lijnen komt de exploitatie in handen van Staatsspoor.

  192. - SS degradeert Boxtel-Goch tot Lokaalspoor

    De lijn van het Duits Lijntje is aangelegd voor internationaal topverkeer en loopt daardoor vaak ver langs dorpen en steden. Nu het internationale vervoer grotendeels verdwenen is, moet de lijn juist van regionaal verkeer leven. De opkomst van de bus helpt daarbij niet. In 1924 wordt het traject Boxtel - Goch gedegradeerd tot lokaalspoor.

  193. - HIJSM koopt Almelo - Oldenzaal Grens

    Nadat het Duitse deel van de lijn in 1924 door de overheid wordt overgenomen en onder beheer van de Deutsche Reichsbahn komt, koopt de HIJSM een jaar later het Nederlandse deel. De Spoorweg-Maatschappij Almelo-Salzbergen wordt daarmee geliquideerd.

  194. - NWSM over naar HIJSM

    De HIJSM heeft inmiddels al diverse spoorwegmaatschappijen overgenomen waarvan zij toch al de exploitatie verzorgde. De NWSM blijft echter zelfstandig en verdient goed aan het vervoer van de HIJSM, terwijl de exploitant zelf verlies lijdt. Uiteindelijk grijpt de overheid in en wordt de lijn overgenomen. De HIJSM blijft de treinen rijden.

  195. - Snelste sluiting ooit: Ter Apel Rijksgrens

    Slechts twee jaar na de opening wordt het traject tussen Ter Apel en Ter Apel Rijksgrens alweer gesloten. Het Duitse vervolgtraject is nooit aangelegd en zal er ook nooit komen. Daarmee is dit, met slechts twee jaar reizigersvervoer, de kortst gebruikte spoorlijn van Nederland. De ST AR breekt het spoor nog niet op, in de hoop dat een Duitse aansluiting ooit alsnog gerealiseerd wordt.

  196. - Sluiting zijtak Broek op Langedijk

    Na nog geen twintig jaar dienst valt het doek voor de korte zijtak naar Broek op Langedijk. Het baanvak wordt gesloten.

  197. - Sluiting station Moerdijk SS

    De functie van Moerdijk als overstappunt op de veerboten naar Rotterdam is al jaren verdwenen. Toch blijft het station van de Staatsspoorwegen nog lang bestaan. In 1928 wordt het station alsnog gesloten, waarmee ook de verbinding met Lage Zwaluwe verdwijnt.

  198. - Nationionalisatie Nederlands deel Enschede - Ahaus

    In 1903 sloot de HIJSM een overeenkomst om de lijn Enschede - Ahaus gedurende 25 jaar te exploiteren. Wanneer dat contract in 1928 afloopt, neemt de Nederlandse Staat het Nederlandse deel van de spoorlijn over. Zo kan de HIJSM blijven rijden zonder nieuwe afspraken met de AEE. Ook aan Duitse zijde komt de lijn onder staatsbeheer. Vanaf 1933 neemt de Bentheimer Eisenbahn de exploitatie van het Duitse deel over, terwijl de HIJSM op Nederlands grondgebied blijft rijden.

  199. - Opening Woldjerspoorweg

    Vlak voordat de economische crisis van de jaren dertig toeslaat, wordt in Groningen nog een nieuwe lokaalspoorlijn geopend. De bloeitijd van de lokaalspoorwegen ligt dan eigenlijk al achter ons. Toch legt de N.V. Woldjerspoorweg een lijn aan van Groningen via Slochteren naar Weiwerd. Vanaf daar rijden de treinen verder over het NOLS-spoor naar Delfzijl. De exploitatie komt daardoor, net als bij de NOLS, in handen van Staatsspoor.

  200. - Sluiting Winterswijk - Bocholt

    Ook deze grensverbinding kwakkelt al sinds de Eerste Wereldoorlog. De economische crisis die in 1929 uitbreekt geeft het internationale vervoer uiteindelijk de genadeklap. In april 1931 wordt de spoorlijn gesloten.

  201. - Overstapstation Lunetten wordt gesloten

    Door de verbindingsboog ten noorden van Utrecht is het overstapstation Lunetten zijn functie grotendeels kwijtgeraakt. De meeste treinen rijden inmiddels rechtstreeks naar Utrecht Centraal. In januari 1932 wordt het station gesloten.

  202. - NFLS: Eerste lijn opgeheven

    In 1933 wordt de eerste spoorlijn van het NFLS-net opgeheven. Na ongeveer dertig jaar stopt de treindienst tussen Tzummarum en Franeker. De lijn had nooit het Staatsspoorstation van Franeker bereikt.

  203. - ULS gaat op in SS

    n 1934 wordt de ULS door de Staat overgenomen en geliquideerd. De treindienst blijft bestaan en wordt voortgezet door de Staatsspoorwegen.

  204. - Einde reizigersvervoer Enschede-Oldenzaal

    Door teruglopende reizigersaantallen wordt het reizigersvervoer op de spoorlijn Enschede - Oldenzaal gestaakt. Een deel van het traject wordt direct daarna opgebroken.

  205. - Aanleg Gouda-Alphen

    Tussen Gouda en Alphen aan den Rijn wordt juist een nieuwe spoorlijn aangelegd. De streek ontwikkelt zich sterk dankzij de vele kwekerijen, maar de bouw verloopt moeizaam. De veenachtige bodem blijkt bijzonder slap, waardoor de werkzaamheden veel langer duren dan gepland.

  206. - Einde reizigersvervoer Tilburg - Turnhout

    Door de steeds intensievere samenwerking tussen Staatsspoor en HIJSM wordt het internationale vervoer steeds meer via Roosendaal geleid. De verbinding via Turnhout verliest daardoor snel aan betekenis. In 1934 wordt het reizigersvervoer opgeheven.

  207. - Einde reizigersvervoer NOLS tussen Zuidbroek en Delfzijl

    Net als op veel andere NOLS-lijnen valt het vervoer tegen. Eind 1934 wordt het reizigersvervoer tussen Zuidbroek en Delfzijl beëindigd. Het noordelijkste deel tussen Weiwerd en Delfzijl blijft nog wel in gebruik voor de Woldjerspoorweg.

  208. - Einde reizigersvervoer Varsseveld - Dinxperlo

    Een succes is de spoorlijn nooit geworden. De gehoopte verlenging naar Duitsland komt er niet en op 1 januari 1935 koopt de Staat de eigenaar DV uit. Het reizigersvervoer wordt direct beëindigd. Goederenvervoer blijft nog enkele jaren bestaan, totdat de Duitse bezetter het spoor tijdens de Tweede Wereldoorlog laat opbreken.

  209. - Einde reizigersvervoer Neede - Hellendoorn

    Ook de spoorlijn Neede - Hellendoorn weet nooit uit te groeien tot de doorgaande verbinding die men voor ogen had. Wanneer de lijn bovendien in de weg blijkt te liggen voor de aanleg van het Twentekanaal, wordt de knoop doorgehakt. Het reizigersvervoer wordt beëindigd. Enkele delen blijven nog tientallen jaren in gebruik voor goederenvervoer.

  210. - Einde STAR: sluiting Stadskanaal - Ter Apel

    Elf jaar na de opening valt het doek voor het traject Stadskanaal - Ter Apel. De geplande verbinding met Duitsland is nooit gerealiseerd en daardoor blijft het vervoer achter. Reizigersvervoer keert nooit meer terug. Sinds 1994 is een deel van de lijn tussen Stadskanaal en Musselkanaal weer in gebruik als museumspoorlijn van de Stichting Stadskanaal Rail, die niet toevallig dezelfde afkorting ST AR gebruikt.

  211. - NFLS: Meer sluitingen

    Anderhalf jaar na de eerste opheffing volgt een nieuwe saneringsronde. Ook de trajecten Dokkum - Anjum en Tzummarum - Harlingen worden gesloten. Vooral de sluiting van Dokkum - Anjum valt op: dat baanvak is nog maar ongeveer twintig jaar in gebruik.

  212. - Einde OLDO: Deventer - Raalte - Ommen

    Na slechts vijfentwintig jaar wordt de spoorlijn tussen Deventer en Ommen alweer gesloten. De belangrijkste plaatsen langs de route hebben al goede verbindingen met Zwolle en Twente. Het vervoer valt tegen en de opkomst van de autobus geeft uiteindelijk de doorslag.

  213. - Begin van het einde voor de Haarlemmermeerlijnen

    Ook de Haarlemmermeerlijnen ontkomen niet aan de economische crisis en de concurrentie van de autobus. In 1936 wordt het vervoer op een groot deel van het netwerk beëindigd. De overblijvende lijnen worden door de HIJSM overgenomen. Daarmee verdwijnt ook de HESM als zelfstandige maatschappij.

  214. - Einde reizigersvervoer Hoorn-Medemblik

    De spoorlijn tussen Hoorn en Medemblik draait al decennialang verlies. Op 1 januari 1936 wordt het reizigersvervoer beëindigd. Goederenvervoer blijft nog tot in de jaren zestig bestaan. Daarna neemt de Tramweg-Stichting de lijn over, die haar tot op de dag van vandaag als museumspoorlijn exploiteert.

  215. - Einde NFLS

    In mei en juli 1936 worden ook de laatste NFLS-trajecten voor reizigersvervoer gesloten: Leeuwarden - Dokkum en Stiens - Tzummarum. Tijdens de Tweede Wereldoorlog keren reizigerstreinen nog kortstondig terug, maar dat blijkt slechts tijdelijk.

  216. - Sluiting Venlo - Büderich

    Na een onderbreking tijdens de Eerste Wereldoorlog blijft de verbinding nog enige tijd bestaan. Uiteindelijk wordt het spoorvervoer tussen Venlo en Straelen definitief beëindigd.

  217. - Einde reizigersvervoer Ruurlo - Hengelo

    In 1936 wordt het reizigersvervoer op deze voormalige GOLS-lijn beëindigd. Een deel van het traject wordt later opgebroken. Tussen Haaksbergen en Boekelo blijft een stuk spoor behouden als museumspoorlijn.

  218. - Einde reizigersvervoer Ruurlo - Doetinchem

    Een jaar na de sluiting van het noordelijke deel volgt ook het traject tussen Ruurlo en Doetinchem.

  219. - Einde reizigersvervoer Boekelo - Enschede Noord en Winterswijk - Neede

    De sanering van voormalige GOLS- en NOLS-lijnen gaat verder. In oktober 1937 wordt het reizigersvervoer op de trajecten Boekelo - Enschede Noord en Winterswijk - Neede beëindigd. Vanaf dat moment wordt al het treinverkeer in Winterswijk via het station van de NWS afgehandeld. Het voormalige NOLS-station sluit zijn deuren.

  220. - Sluiting Barneveld - Nijkerk

    De spoorbedrijven werken steeds intensiever samen, inmiddels ook binnen het samenwerkingsverband Nederlandse Spoorwegen. Dankzij een nieuwe verbindingsboog tussen de Kippenlijn en de Oosterspoorweg kunnen treinen vanuit Ede en Barneveld rechtstreeks naar Amersfoort rijden. Het noordelijke deel van de voormalige Veluwelijn tussen Barneveld en Nijkerk verliest daarmee zijn functie en wordt gesloten.

  221. bookmark Nederlandse Spoorwegen (1938 - 1949)

    De HIJSM en Staatsspoor werken al jarenlang nauw samen binnen het samenwerkingsverband Nederlandse Spoorwegen. In 1937 wordt die samenwerking officieel omgezet in de N.V. Nederlandse Spoorwegen. Op 1 januari 1938 verdwijnen de oude spoorwegmaatschappijen definitief van het toneel. De HIJSM, Staatsspoor en de laatste zelfstandige spoorbedrijven worden geliquideerd. Voor het eerst is vrijwel het gehele Nederlandse spoorwegnet in handen van één spoorwegmaatschappij: NS.

    Een makkelijke tijd is het niet. De economische crisis is nog maar nauwelijks voorbij en in Europa lopen de spanningen snel op. Op veel spoorlijnen valt het vervoer tegen en de sanering van het spoorwegnet gaat onverminderd door. Overal in het land verdwijnen stations en spoorlijnen.

    Tijdens de Tweede Wereldoorlog krijgt NS bovendien te maken met een veel grotere uitdaging. Het spoor komt onder controle van de Duitse bezetter te staan en speelt een belangrijke rol in de oorlog. Tegelijk raken spoorlijnen, bruggen en stations zwaar beschadigd. Wanneer Nederland in 1945 wordt bevrijd, wacht een enorme hersteloperatie.

  222. - Oprichting NV Nederlandse Spoorwegen

    Alle treinen in Nederland rijden nu onder de vlag van NS. Op enkele kleine grensoverschrijdende lijnen na, zoals in Zeeuws-Vlaanderen.

  223. - Sluiting Emmen - Gasselternijveen

    De voormalige NOLS lijnen hebben het zwaar door concurrentie van andere vervoersmiddelen en de kleine hoeveelheid inwoners. In 1934 valt het doek voor Emmen - Gasselternijveen.

  224. - Einde reizigersvervoer Gent - Terneuzen

    De spoorlijn tussen Gent en Terneuzen had altijd vooral betekenis voor goederenvervoer. Het aantal reizigers bleef beperkt. In 1939 wordt het reizigersvervoer beëindigd. Voor goederenvervoer blijft de lijn nog open en wordt in de jaren '60 zelfs een nieuwe brug aangelegd.

  225. - Sluiting Stadskanaal - Assen en Stadskanaal - Zuidbroek

    Een groot deel van het NOLS-net verdwijnt. Het reizigersvervoer tussen Stadskanaal en Assen en tussen Stadskanaal en Zuidbroek wordt beëindigd. Daarmee verliest Stadskanaal zijn functie als belangrijk spoorwegknooppunt.

  226. - Mobilisatie: NS onder militair bevel

    In 1939 worden de eerste effecten van de Tweede Wereldoorlog duidelijk op het Nederlandse spoor. Op 29 augustus, net voor de Duitse inval in Polen, komen de Nederlandse Spoorwegen onder militair bevel te staan. Op die dag begint ook de mobilisatie, wat betekent dat het reguliere treinverkeer grotendeels wordt gestaakt. Hierna wordt het spoorboekje grotendeels hervat, op de internationale treinen naar Duitsland na. Lokaal verkeer de grens over blijft wel rijden.

  227. - Sluiting Harmelen - Breukelen

    De spoorboog tussen Harmelen en Breukelen, ooit aangelegd als "Nieuwe Lijn" en concurrent van de Oude Lijn, verliest steeds meer betekenis. In 1939 wordt het reizigersvervoer beëindigd.

  228. - Sluiting station Amsterdam Weesperpoort

    Sinds 1843 was station Weesperpoort het Amsterdamse eindpunt van de Rhijnspoorweg. Door de komst van Amsterdam Centraal en diverse nieuwe verbindingen is het station overbodig geworden. In 1939 sluit het definitief. Iets zuidelijker wordt het nieuwe station "Amsterdam Amstel" in gebruik genomen, dat de functie van Weesperpoort overneemt.

  229. - Sluiting Utrecht HIJSM (Maliebaan)

    Ook in Utrecht was de eenwording niet zonder gevolgen. Het voormalige HIJSM-station aan de Maliebaan had zijn betekenis al grotendeels verloren door de verbindingsbogen rond Utrecht. In november 1939 wordt het station voor reizigersverkeer gesloten. Alle treinen rijden nu naar Utrecht Centraal. In 1954 opent het Spoorwegmuseum in het voormalige station.

  230. - Staking Coevorden - Duitsland

    Het grensoverschrijdende reizigersverkeer tussen Coevorden en Duitsland wordt stilgelegd. Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog maakt internationaal spoorverkeer steeds lastiger. Na de Tweede Wereldoorlog wordt de lijn heropend voor goederenvervoer, maar reizigersvervoer komt niet terug. In 2019 is de Bentheimer Eisenbahn weer gestart met reizigersvervoer op een deel van het Duitse traject.

  231. - Duitse aanval op Nederland

    Vrijwel alle bruggen over de IJssel en de Maas waren al met springstof uitgerust om in geval van oorlog tot ontploffing te brengen. Zo kon de vijand in elk geval geen gebruik van de Nederlandse infrastructuur maken. In mei 1940 worden dan ook vrijwel alle bruggen opgeblazen. Alleen voor de brug bij Gennep in het Duits Lijntje komt dit te laat. Het treinverkeer komt grotendeels stil te liggen.

    Vanaf 16 mei rijdt in de Randstad alweer een beperkte dienstregeling. In juni wordt ongeveer 40% van de dienstregeling van 1939 uitgevoerd. Tegen het einde van het jaar zijn vrijwel alle grote spoorbruggen voorlopig hersteld, met uitzondering van de IJsselbrug bij Zutphen.

    Aan het einde van de oorlog krijgt het spoor opnieuw zware klappen wanneer terugtrekkende Duitse troepen grote delen van het spoorwegnet vernielen.

  232. - Sluiting Winterswijk - Grens

    Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog wordt het reizigersvervoer tussen Winterswijk en Borken gestaakt. Na de oorlog keert de internationale reizigersdienst niet meer terug.

  233. - Heropening enkele NOLS lijnen

    Door brandstofschaarste groeit de vraag naar spoorvervoer. Daarom wordt het traject Emmen - Gasselternijveen tijdelijk opnieuw in gebruik genomen voor reizigersvervoer.

  234. - Sluiting Emmen - Gasselternijveen

    De tijdelijke opleving duurt slechts enkele maanden. In augustus 1940 wordt het reizigersvervoer opnieuw beëindigd.

  235. - Einde Marnelijn

    De Marnelijn tussen Winsum en Zoutkamp had sinds de opening moeite voldoende reizigers te trekken. Het reizigersvervoer was al eerder tijdelijk stilgelegd. Eind 1940 valt definitief het doek.

  236. - Einde reizigersvervoer De Bilt - Zeist

    De spoorlijn kende een sterke start dankzij dagjesmensen naar de bossen en forensen, maar verloor na de Eerste Wereldoorlog veel reizigers. In januari 1941 laat de Duitse bezetter één van de twee sporen opbreken. Het reizigersvervoer wordt beëindigd, al blijft goederenvervoer nog enige tijd bestaan.

  237. - Sluiting Woldjerspoorweg

    Nog geen twaalf jaar na de opening wordt het reizigersvervoer op de Woldjerspoorweg beëindigd. De lijn had de bloeiperiode van Lokaalspoorwegen gemist en bediende bovendien vooral langgerekte lintdorpen zonder echte dorpskern. Daardoor was er weinig markt in de directe nabijheid van de stations.

  238. - Hooghalen – Kamp Westerbork

    In 1942 wordt een spoorverbinding aangelegd tussen station Hooghalen en Kamp Westerbork. De lijn krijgt een uiterst donkere rol in de Nederlandse geschiedenis: via deze verbinding worden tienduizenden Joden, Roma en Sinti vanuit Westerbork gedeporteerd naar vernietigings- en concentratiekampen.

  239. - Sluiting Barneveld - Ede-Wageningen

    Door de oorlogsomstandigheden wordt het reizigersvervoer op het zuidelijke deel van de Kippenlijn beëindigd.

  240. - Einde reizigersdienst Uden - Gennep

    Na de Spoorwegstaking van september 1944 wordt het reizigersvervoer tussen Uden, Gennep en Duitsland niet meer hervat. Daarmee komt een definitief einde aan deze verbinding.

  241. - Spoorbrug Rhenen - Kesteren vernield

    De spoorbrug over de Rijn had al een bewogen geschiedenis. In 1940 werd zij door Nederlandse troepen opgeblazen om de Duitse opmars te vertragen. Daarna werd de brug provisorisch hersteld en reden er tijdens de oorlog weer treinen overheen. In oktober 1944 vernietigen de Geallieerden de brug opnieuw. Twee maanden later maken terugtrekkende Duitse troepen de brug definitief onbruikbaar. Opmerkelijk genoeg was dit de meest directe spoorverbinding tussen Amsterdam en Nijmegen. Toch werd de brug nooit meer herbouwd. De funderingen kregen later wel een tweede leven als verkeersbrug. Misschien wel het grootste litteken in de spoor-infrastructuur van de Tweede Wereldoorlog, met blijvende gevolgen voor het netwerk.

  242. - Einde reizigersvervoer Enschede - Ahaus

    Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog blazen terugtrekkende Duitse troepen verschillende strategische spoorbruggen op. Daardoor komt ook het reizigersverkeer tussen Enschede en Ahaus tot stilstand. Goederenvervoer keert enkele jaren later nog terug, maar reizigerstreinen verschijnen nooit meer op de lijn.

  243. - Opheffing spoor Westerbork

    Direct na de oorlog wordt de spoorlijn naar Kamp Westerbork opgebroken. De rails zijn hard nodig voor het herstel van het zwaar beschadigde Nederlandse spoorwegnet en worden elders opnieuw gebruikt.

  244. - Emmen - Gasselternijveen weer open

    Na de bevrijding wordt de spoorlijn hersteld en opnieuw in gebruik genomen. Dit keer is de reden niet brandstofschaarste, maar de slechte staat van de hoofdverbinding tussen Zwolle en Groningen. De lijn vormt tijdelijk een bruikbaar alternatief.

  245. - Staking reizigersvervoer Eindhoven - Valkenswaard

    Tijdens de oorlog werd het reizigersvervoer al meerdere keren stilgelegd en weer hervat. In oktober 1945 valt definitief het doek. Voor goederenvervoer blijft de lijn nog enige tijd van belang. Er wordt zelfs nog een omleidingsspoor vanaf Geldrop aangelegd, maar reizigerstreinen keren nooit meer terug.

  246. - Doek valt definitief voor Emmen - Gasselternijveen

    De tijdelijke heropening blijkt slechts van korte duur. Na enkele maanden wordt het reizigersvervoer opnieuw beëindigd. Dit keer voorgoed.

  247. - En ook voor Stadskanaal - Gasselternijveen - Assen

    Ook op deze lijn wordt eerst nog geprobeerd de dienst in stand te houden. Vanwege materieelgebrek worden de treinen vervangen door bussen. Uiteindelijk blijkt dat geen tijdelijke maatregel: in 1950 verdwijnt zelfs het vervangende busvervoer.

  248. - Sporen Zeeuws-Vlaanderen naar NS

    In 1948 worden de maatschappijen Gent–Terneuzen en Mechelen–Terneuzen geliquideerd. De spoorlijnen komen in handen van de Nederlandse en Belgische overheid. Reizigersvervoer op Gent–Terneuzen was dan al jarenlang verdwenen.

  249. - Reizigersvervoer over de Miljoenenlijn

    De spoorlijn was al in 1934 geopend voor het vervoer van kolen uit de Limburgse mijnen. Door het heuvelachtige landschap was de aanleg uitzonderlijk duur. Dat leverde de lijn al snel de bijnaam Miljoenenlijn op. In 1949 gaan er voor het eerst ook reizigerstreinen rijden.

  250. bookmark De spoorwegen verliezen terrein (1950 - 1969)

    Terwijl Nederland vanaf de jaren vijftig een periode van ongekende economische groei doormaakt, hebben de spoorwegen het moeilijk. De Tweede Wereldoorlog heeft diepe sporen achtergelaten. Bruggen, stations en spoorlijnen moesten worden hersteld en veel materieel was versleten of verouderd.

    Een nog grotere uitdaging dient zich echter aan in de vorm van de auto. Steeds meer Nederlanders kunnen zich een eigen auto veroorloven en ook het autobusvervoer groeit snel. Waar spoorlijnen vastliggen, kunnen bussen nieuwe woonwijken en dorpen rechtstreeks bedienen. De trein verliest daardoor op veel plaatsen terrein.

    Decennialang worden spoorlijnen gesloten en verdwijnen stations van de kaart. Regelmatig lijkt het alsof het spoor een vervoermiddel uit een voorbij tijdperk is geworden. Toch blijven enkele belangrijke verbindingen overeind en wordt op sommige trajecten zelfs nog geïnvesteerd.

  251. - Definitief einde IJzeren Rijn

    Eigenlijk had de IJzeren Rijn haar betekenis al grotendeels verloren na de Eerste Wereldoorlog. Duitsland had inmiddels de Montzenroute aangelegd: een verbinding naar Antwerpen die met een tunnel bijna onder het drielandenpunt op de Vaalserberg door ging zo precies om Nederland heen liep. Vanaf de jaren vijftig verdwijnt ook het grensoverschrijdende reizigersvervoer. Het goederenvervoer houdt nog stand tot 1991.

  252. - Sluiting Boxtel - Uden

    De Nederlandse economie groeit snel en steeds meer mensen kiezen voor auto of bus. Tegelijk raken veel spoorlijnen verouderd. Het ooit zo ambitieuze Duits Lijntje heeft het al decennia moeilijk. Het traject voorbij Uden is zelfs al buiten gebruik. In 1950 beëindigt NS ook het resterende reizigersvervoer.

  253. - Definitieve sluiting Dieren - Apeldoorn

    De lijn was in de voorgaande jaren meerdere keren tijdelijk buiten gebruik geweest. Op 1 augustus 1950 valt definitief het doek. Toch verdwijnt het spoor niet helemaal uit beeld: sinds 1975 rijden er weer toeristische stoomtreinen over een deel van het traject.

  254. - Sluiting Lage Zwaluwe - 's Hertogenbosch

    Ook de Langstraatspoorlijn, beter bekend als de Halvezolenlijn, kan het hoofd niet boven water houden. Bussen en auto's nemen steeds meer vervoer over. In 1950 wordt het reizigersvervoer beëindigd.

  255. - Sluiting Landgraaf - Herzogenrath

    Sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog lag het grensverkeer grotendeels stil. Tot 1950 reden er nog treinen tot Haanrade, maar ook dat laatste restje vervoer wordt nu opgeheven.

  256. - Het doek valt definitief voor de Haarlemmermeerlijnen

    Van het ooit uitgestrekte Haarlemmermeernet was al jaren slechts een klein deel over voor reizigersvervoer. In september 1950 valt definitief het doek. Voor goederenvervoer blijven enkele trajecten nog bestaan. Een opmerkelijk detail volgt enkele jaren later: bij de aanleg van de autosnelweg A2 in 1954 wordt gewoon een gelijkvloerse overweg aangelegd. Er rijden dan alleen nog goederentreinen. Nog later bewijst het oude net opnieuw zijn nut. Wanneer de Schiphollijn in de jaren zeventig wordt geopend, ligt die aanvankelijk geïsoleerd van de rest van het spoorwegnet. Via een verbinding met de voormalige Haarlemmermeerlijnen kan toch materieel worden uitgewisseld. In de jaren daarna wordt het spoor opgebroken.

  257. - Sluiting Apeldoorn - Zwolle

    Slechts enkele maanden na de sluiting van het traject richting Dieren verdwijnt ook het noordelijke deel van de voormalige KNLS-lijn. Ook de Koningslijn was sinds de troonafstand van Koningin Wilhelmina in 1948 in onbruik geraakt. In de jaren erna wordt het spoor opgebroken.

  258. - Kippenlijn terug in gebruik

    Tussen alle sluitingen door is er ook goed nieuws. Op 20 mei 1951 wordt het zuidelijke deel van de Kippenlijn tussen Barneveld en Ede-Wageningen weer in gebruik genomen voor reizigersvervoer.

  259. - Einde reizigersverkeer Mechelen - Terneuzen

    In 1951 verdwijnt ook de laatste reizigerstrein van de spoorlijn Mechelen - Terneuzen. Daarmee komt een einde aan het reizigersvervoer op de spoorlijnen van Zeeuws-Vlaanderen.

  260. - Heropening Harmelen - Breukelen

    Dertien jaar na de sluiting keert het reizigersvervoer terug op de verbinding tussen Harmelen en Breukelen. Daarmee krijgt de oude verbinding opnieuw betekenis.

  261. - Sluiting Stadskanaal - Zuidbroek

    Na een geschiedenis vol tijdelijke sluitingen, heropeningen en noodmaatregelen valt in 1953 definitief het doek voor het reizigersvervoer tussen Stadskanaal en Zuidbroek.

  262. - Aansluiting Nieuwerkerk - Rotterdam

    Al kort na de opening van de Rotterdamse Ceintuurbaan in 1899 ontstonden plannen om treinen uit Utrecht rechtstreeks naar station Delftse Poort te leiden. In 1940 was station Maas door het bombardement volledig verwoest. Daarom werd begonnen met een nieuwe verbinding tussen Nieuwerkerk en Rotterdam. De aanleg bleek een hoofdpijndossier. De slappe bodem zorgde voor grote problemen en tussen 1943 en 1945 lag het werk op last van de Duitse bezetter stil. Pas ruim tien jaar later komt de verbinding gereed. Station Maas is daarmee overbodig geworden.

  263. - Sluiting Den Haag - Scheveningen

    In Scheveningen zijn inmiddels voldoende alternatieven beschikbaar. Trams, bussen en auto's winnen terrein en het treinverkeer loopt sterk terug. Bovendien kan de gemeente de grond goed gebruiken voor andere ontwikkelingen. In 1953 rijdt de laatste trein naar Scheveningen. Kort daarna worden zowel de spoorlijn als de verbindingsbogen naar de Hofpleinlijn afgebroken.

  264. - Sluiting Maastricht - Hasselt

    De spoorlijn Maastricht - Hasselt was al sinds de negentiende eeuw een wat bijzondere verbinding. Treinen moesten in Maastricht kopmaken en de route kreeg nooit de internationale betekenis waarop gehoopt werd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de Maasbrug vernield en vervangen door een noodbrug. Daarna bleven reizigerstreinen nog bijna tien jaar over deze provisorische constructie rijden. In april 1954 wordt het reizigersvervoer alsnog beëindigd.

  265. - Opening Velsertunnel

    De draaibrug bij Velsen zorgde voor een voortdurende strijd tussen scheepvaart en spoorverkeer. Uiteindelijk wordt gekozen voor een tunnel. In 1957 komt de Velsertunnel gereed. Tegelijk wordt ook een autotunnel geopend, al zijn beide technisch gezien afzonderlijke bouwwerken. De spoorlijn komt hierdoor enkele kilometers oostelijker te liggen. Het oude tracé blijft ten zuiden van het Noordzeekanaal nog in gebruik voor de treinen naar IJmuiden.

  266. - Zwolle - Emmen wordt hoofdspoor

    Wat ooit begon als een lokaalspoorlijn van de NOLS groeit langzaam uit tot een volwaardige spoorverbinding. In mei 1961 wordt de maximumsnelheid verhoogd naar 100 km/u. Daarmee krijgt Zwolle - Emmen officieel de status van hoofdspoorlijn.

  267. bookmark Opleving: Spoorslag 70 (1970 - 1994)

    Sinds de Tweede Wereldoorlog verkeert het Nederlandse spoor grotendeels in de verdediging. Tal van spoorlijnen zijn gesloten, nieuwe infrastructuur wordt nauwelijks nog aangelegd en de opmars van de auto lijkt niet te stoppen.

    In 1969 kiest NS voor een radicale koerswijziging. Onder de naam Spoor naar '75 wordt een nieuwe visie gepresenteerd op het Nederlandse spoorvervoer. Het bekendste onderdeel is de introductie van Spoorslag '70: een compleet nieuwe dienstregeling met vaste regelmatige vertrektijden en betere aansluitingen door het hele land. Tegelijk krijgt NS een moderne huisstijl die jarenlang het gezicht van het Nederlandse spoor zal bepalen.

    Voor het eerst sinds decennia wordt de trein niet langer gezien als een vervoermiddel uit het verleden, maar als een oplossing voor de mobiliteitsproblemen van de toekomst. Terwijl de auto steeds populairder wordt, verschijnen ook de eerste files. Nieuwe woonwijken, groeikernen en Schiphol vragen om snelle verbindingen die niet afhankelijk zijn van steeds drukkere wegen.

    Voor het eerst in lange tijd staat niet de sluiting van spoorlijnen centraal, maar de vraag waar nieuwe spoorlijnen moeten komen.

  268. - Verbindingsboog Den Haag Centraal - Laan van NOI

    Terwijl Amsterdam, Rotterdam en Utrecht inmiddels één centraal station hebben, kent Den Haag nog steeds een tweedeling tussen HS en SS. In 1973 krijgt station SS de naam Den Haag Centraal. Twee jaar later wordt een verbindingsboog naar Laan van NOI geopend. Ook de treinen van de Hofpleinlijn gaan hiervan gebruikmaken en rijden voortaan naar Den Haag Centraal. Tegelijk liggen er plannen klaar om een toekomstige spoorlijn naar groeikern Zoetermeer op hetzelfde station aan te sluiten. Het zijn de eerste spooruitbreidingen in bijna 20 jaar!

  269. - Eerste deel Zoetermeer Stadslijn

    Zoetermeer groeit in hoog tempo van dorp uit tot groeikern. De trein moet de ruggengraat van de nieuwe stad worden. Daarom wordt een spoorlijn aangelegd die uiteindelijk als een grote lus door de woonwijken zal lopen. In juni 1977 wordt het eerste deel naar Zoetermeer Centrum-West geopend.

  270. - Zoetermeer Stadslijn verlengd naar Segwaert

    Enkele maanden later bereikt de Stadslijn station Segwaert. Ooit was Segwaert een zelfstandig dorpje; inmiddels groeit het uit tot een wijk van het snel uitbreidende Zoetermeer.

  271. - Schiphol - Amsterdam Zuid

    Naast de Zoetermeer Stadslijn wordt gewerkt aan een nog ambitieuzer project: een nieuwe spoorverbinding tussen Den Haag, Schiphol en Amsterdam Rijksmuseum. De lijn moet uiteindelijk vanaf Amsterdam Zuid via een tunnel naar een enorm station onder het Museumplein lopen. Dat station zou uitgroeien tot een knooppunt voor treinen uit alle windstreken en metro's uit heel Amsterdam. Maar vooralsnog was dit een geïsoleerd lijntje, dat niet verbonden was met de rest van het spoornet. De enige verbinding met de rest van het spoorwegnet loopt via de oude Haarlemmermeerlijnen. Het reizigersvervoer daar was al jaren verdwenen, maar voor het aan- en afvoeren van materieel blijken die oude lokaalspoorlijnen ineens weer onverwacht handig.

  272. - Voltooiing Zoetermeer Stadslijn

    Met de opening van het laatste deel tussen Segwaert en Meerzicht is de Stadslijn compleet. In eerste instantie worden treinen op Centrum-West gesplitst: één deel rijdt linksom, het andere rechtsom door de stad. Na terugkomst worden de treindelen weer samengevoegd richting Den Haag. Het idee klinkt slim, maar blijkt in de praktijk bijzonder storingsgevoelig. Al snel wordt overgestapt op een eenvoudiger systeem waarbij de treinen afwisselend linksom en rechtsom rijden.

  273. - Verlenging Schiphollijn naar Amsterdam RAI

    Hoewel de discussie over een spoorlijn naar het Museumplein nog volop woedt, wordt alvast verder gebouwd aan de Schiphollijn. In april 1981 bereikt de lijn station Amsterdam RAI.

  274. - Verlenging Schiphollijn naar Leiden

    Tegelijk wordt de lijn ook verlengd naar Leiden. Daarmee is de Schiphollijn voor het eerst aangesloten op het landelijke spoorwegnet.

  275. - Reactivering De Haar - Rhenen

    Sinds de vernietiging van de brug tussen Rhenen en Kesteren lag een deel van de oude verbinding richting de Betuwe er verlaten bij. Wanneer Veenendaal wordt aangewezen als groeikern verandert dat. De spoorlijn wordt opgeknapt en bij De Haar komt een nieuwe aansluiting op de spoorlijn Utrecht - Arnhem. In mei 1981 keren de reizigerstreinen terug.

  276. - Sluiting Enschede - Gronau

    Ooit was dit een belangrijke internationale verbinding. In 1981 is daar weinig meer van over. Het meeste grensverkeer verloopt al jaren via Oldenzaal. Na diverse tijdelijke onderbrekingen valt nu definitief het doek.

  277. - Hemtunnel in gebruik

    Nadat de Hembrug in 1974 voor de zoveelste keer wordt aangevaren, groeit het besef dat een draaibrug op deze plek niet langer houdbaar is. De oplossing wordt gevonden in een tunnel. In 1983 komt de Hemtunnel in gebruik. Tegelijk wordt een geheel nieuw tracé aangelegd langs de Amsterdamse havens en het toekomstige station Sloterdijk. Daarmee begint een ingrijpende herschikking van het Amsterdamse spoornet.

  278. - Sluiting lijn naar IJmuiden

    De spoorlijn naar IJmuiden is toe aan een grondige renovatie. Door de lage reizigersaantallen vindt NS die investering echter niet meer verantwoord. In 1983 wordt de lijn gesloten.

  279. - Verlegging Oude Lijn in Amsterdam

    Voor het nieuwe station Amsterdam Sloterdijk moeten meerdere spoorlijnen samenkomen. De Zaanlijn lag er al, maar in 1985 wordt ook de Oude Lijn verlegd. Daarmee verdwijnt een deel van het oorspronkelijke tracé van de oudste spoorlijn van Nederland.

  280. - Elektrificatie Luik-Maastricht

    Na de elektrificatie wordt de spanningssluis ten zuiden van station Maastricht Randwyck gelegd. Daardoor kunnen Nederlandse treinen nog tot Randwyck rijden. Het Nederlandse station Eijsden komt daarmee in een bijzondere positie terecht: het is voortaan alleen bereikbaar voor materieel dat geschikt is voor de Belgische bovenleidingsspanning van 3000 volt.

  281. - Opening Westtak

    Met de aanleg van de Westtak wordt kruisstation Sloterdijk voltooid als spoorwegknooppunt. Er verrijst een indrukwekkende spoorboog die over de bestaande lijnen heen wordt geleid. Via een spoordijk door Amsterdam-West wordt aansluiting gemaakt op de Schiphollijn. Vanaf nu is er een rechtstreekse treinverbinding tussen Amsterdam Centraal en Schiphol.

  282. - Flevolijn Weesp-Almere

    Over de Flevolijn wordt jarenlang gediscussieerd. Een spoorverbinding naar de nieuwe groeikern Almere lijkt vanzelfsprekend, maar zowel rond Amsterdam als in Flevoland liggen waardevolle natuurgebieden. Dat leidt tot felle maatschappelijke discussies. Uiteindelijk wordt de spoorlijn in 1987 geopend.

  283. - Sluiting Kerkrade - Simpelveld

    Het traject Landgraaf - Kerkrade werd nog maar kort daarvoor geëlektrificeerd. Voor het deel tussen Kerkrade en Simpelveld ziet NS echter geen toekomst meer. Twee jaar later wordt dit baanvak gesloten.

  284. - Flevolijn: Almere - Lelystad

    Met de opening van het traject naar Lelystad is de Flevolijn voltooid. Opmerkelijk is dat het spoor oorspronkelijk dwars door de Oostvaardersplassen zou lopen. Na protesten van natuurorganisaties besluit minister Zeevalking in 1981 het tracé te verleggen. Door de opvallende vorm krijgt deze omlegging de bijnaam het badkuiptracé.

  285. - Verbinding Betuwelijn - Nijmegen wordt opgeheven

    In 1990 rijden de laatste reguliere reizigerstreinen over de verbindingsboog tussen de Betuwelijn en Nijmegen. Enkele jaren later verdwijnt de boog zelfs helemaal om plaats te maken voor de aanleg van de Betuweroute.

  286. - Sluiting Nijmegen - Kleef

    Ooit was dit de allereerste spoorverbinding van Nijmegen. Inmiddels resteert daar weinig van. Station Groesbeek was al ruim vóór de Tweede Wereldoorlog gesloten en doordat de spoorbrug bij Kesteren nooit werd herbouwd, had de lijn voor internationaal verkeer weinig meer te bieden. In 1991 wordt het reizigersvervoer definitief beëindigd.

  287. - Sluiting Schin op Geul - Aken en heropening Landgraaf - Herzogenrath

    Enkele jaren eerder was het traject Kerkrade - Simpelveld al gesloten. In 1992 volgt ook het deel tussen Simpelveld en Schin op Geul en tussen Simpelveld en de Duitse grens. Daarmee verdwijnt de rechtstreekse verbinding via de Miljoenenlijn naar Aken. Vanaf datzelfde jaar neemt de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij de lijn in gebruik als museumspoorlijn. Om toch een spoorverbinding met Aken te behouden wordt het baanvak Landgraaf - Herzogenrath heropend.

  288. - Opening Amsterdam Rai - Weesp

    Van het ambitieuze plan voor een enorm station onder het Museumplein was na jaren discussie niets terechtgekomen. Wel wordt in 1993 het laatste ontbrekende deel van de Schiphollijn geopend. Het tracé is deels gebaseerd op een bestaand verbindingsspoor naar emplacement Watergraafsmeer. Bij de kruising met de spoorlijn naar Utrecht verrijst kruisstation Duivendrecht, bedoeld als een ware overstapmachine in een omgeving waar destijds nog weinig bebouwing stond. Met deze opening is de Schiphollijn eindelijk compleet.

  289. bookmark Nieuwe concurrentie (1995 - nu)

    Vanaf het midden van de jaren negentig waait er een nieuwe wind door Nederland. Veel sectoren die traditioneel door de overheid werden aangestuurd krijgen te maken met marktwerking en concurrentie. Ook de spoorwegen ontkomen daar niet aan. NS wordt hervormd en de verantwoordelijkheid voor treindiensten en infrastructuur komt steeds meer bij afzonderlijke organisaties te liggen.

    Tegelijk wordt de deur geopend voor nieuwe vervoerders. Aanvankelijk gebeurt dat voorzichtig, maar al snel worden regionale spoorlijnen aanbesteed. Op steeds meer trajecten verschijnen concurrenten van NS. Vaak zijn dat dochterbedrijven van grote buitenlandse vervoersconcerns. Omgekeerd gaat NS ook zelf deelnemen aan aanbestedingen buiten Nederland.

    De nieuwe concurrentie betekent niet alleen organisatorische veranderingen. Er wordt ook weer fors geïnvesteerd in nieuwe infrastructuur. Het meest opvallende project is de HSL-Zuid, de eerste hogesnelheidslijn van Nederland. Voor het eerst sinds de grote spoorprojecten van de negentiende eeuw krijgt Nederland er een geheel nieuwe hoofdspoorlijn bij.

    Daarmee breekt een nieuw tijdperk aan: een spoorsector met meerdere vervoerders, internationale invloeden en opnieuw ruimte voor grote uitbreidingsprojecten.

  290. - Eerste nieuwe concurrentie op het spoor: LOVERS rail.

    Voor het eerst sinds de oprichting van NS verschijnt er weer een concurrent op het Nederlandse spoor. LOVERS Rail start de Kennemerstrand Expres tussen Amsterdam Centraal en IJmuiden. Daarvoor wordt een spoorlijn gebruikt die al jaren vrijwel verlaten was. LOVERS huurt locomotieven van NS en koopt rijtuigen uit België. Alsof dat nog niet ambitieus genoeg is, rijdt het bedrijf ook toeristentreinen naar de Keukenhof onder de naam Keukenhof Expres en luxe treinen tussen Amsterdam en Haarlem onder de naam Optio.

  291. - Sluiting IJmuiderlijn

    Het avontuur van LOVERS Rail duurt echter maar kort. Geen van de nieuwe treindiensten blijkt commercieel succesvol. Vooral de lijn naar IJmuiden krijgt het zwaar te verduren door de komst van de snelle Fast Flying Ferry. In 1998 wordt de IJmuiderlijn opnieuw gesloten.

  292. - Eerste aanbesteding lijn: Almelo - Mariënberg naar Oostnet

    Samen met nog 29 andere lijnen had NS de treinverbinding tussen Almelo en Mariënberg als verlieslatend gemarkeerd. Het plan was om deze lijnen af te stoten en te vervangen door een busdienst. Met de nieuwe mogelijkheden voor concurrentie op het spoor startten de Regio twente en de Provincie Overijssel een aanbesteding voor de lijn. Vanaf 1998 start op dit traject de eerste echte concurrent op het spoor: Oostnet.

  293. - NS stopt met internationaal vervoer Eindhoven-Keulen

    Vier jaar eerder was de rechtstreekse verbinding vanuit Den Haag naar Keulen al verdwenen. In 1999 stopt NS ook met de treindienst tussen Eindhoven en Keulen. Vanaf dat moment verzorgt DB Regio het grensoverschrijdende vervoer, met Venlo als eindpunt van de regionale Duitse treinen.

  294. - Syntus neemt vervoer in Achterhoek over

    In de Achterhoek experimenteert NS al sinds 1991 met een nauwe samenwerking tussen trein en bus. In plaats van elkaar te beconcurreren sluiten de buslijnen aan op de trein volgens het zogenoemde visgraatmodel. Uit die samenwerking ontstaat Syntus (synergie tussen bus en trein). In 1999 neemt Syntus het vervoer op de lijnen Zutphen - Winterswijk en Doetinchem - Winterswijk over.

  295. - Friese lijnen naar NoordNed

    De Friese nevenlijnen worden overgedragen aan NoordNed. Opmerkelijk genoeg is NS aanvankelijk zelf mede-eigenaar van deze nieuwe concurrent, samen met Arriva. NoordNed moet niet alleen treinen rijden, maar ook het regionale busvervoer verzorgen. Het Achterhoekse model krijgt daarmee een noordelijke opvolger.

  296. - Oostnet gaat op in Connexxion, exploitatie Syntus.

    Oostnet verdwijnt al snel weer als zelfstandige naam en gaat op in Connexxion. Connexxion besteedt de exploitatie uit aan Syntus, dat opvallend genoeg weer deels van NS is.

  297. - Ook Groningse lijnen naar NoordNed

    Vanaf juni 2000 komen ook de overige Noordelijke Nevenlijnen onder de vlag van NoordNed te rijden. Op steeds meer plekken verschijnt nu concurrentie op het spoor, al heeft NS bij vrijwel alle nieuwe vervoerders nog altijd ergens een vinger in de pap.

  298. - Heerlen - Aken naar DB Regio

    De verbinding tussen Heerlen en Aken wordt onderdeel van de Euregiobahn rond Aken. Vanaf Heerlen rijden voortaan Duitse stoptreinen naar Herzogenrath en verder Duitsland in.

  299. - Heropening Enschede - Gronau

    Twintig jaar na de sluiting keren de reizigerstreinen terug tussen Enschede en Gronau. Daarvoor is wel een grondige renovatie nodig. In Enschede wordt de lijn zelfs fysiek losgekoppeld van het Nederlandse spoorwegnet, zodat op het traject volledig met Duitse beveiligingssystemen en spanning gewerkt kan worden. De treinen worden gereden door DB Regio.

  300. - Opening Hemboog

    De Hemboog maakt een rechtstreekse verbinding mogelijk tussen Noord-Holland boven het Noordzeekanaal en Schiphol. Er verschijnt zelfs een perron dat officieel onderdeel is van station Sloterdijk, maar er volledig los van ligt. Reizigers die willen overstappen moeten een flinke wandeling maken.

  301. - Opening Gooiboog

    Toen de Flevolijn in de jaren tachtig werd aangelegd, stond de Gooiboog al op de tekeningen. Toch duurt het nog ruim vijftien jaar voordat de verbinding daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Vanaf 2003 kunnen treinen vanuit Flevoland rechtstreeks richting Utrecht rijden zonder eerst via Amsterdam te hoeven omrijden.

  302. - Arriva neemt alle aandelen NoordNed over

    In 2003 verkoopt NS ook zijn laatste aandelen in NoordNed aan Arriva. Voor het eerst heeft NS op een aanzienlijk deel van het Nederlandse spoorwegnet werkelijk niets meer te zeggen. De merknaam NoordNed blijft nog enkele jaren bestaan, maar verdwijnt uiteindelijk ten gunste van Arriva.

  303. - Zutphen - Oldenzaal naar Syntus

    Na een openbare aanbesteding krijgt Syntus het recht om tien jaar lang de treindienst tussen Zutphen en Oldenzaal uit te voeren.

  304. - Tracé omlegging Breda t.b.v. aanleg HSL

    Voor de aanleg van de HSL-Zuid moet het spoor ten westen van Breda ongeveer tweehonderd meter naar het noorden opschuiven. Tegelijk wordt een fly-over gebouwd zodat treinen uit de richtingen Dordrecht en Roosendaal elkaar niet langer hinderen. Daarmee verandert de spoorinfrastructuur rond Breda ingrijpend.

  305. - Syntus neemt treinvervoer Tiel-Arnhem over

    De lijn Geldermalsen - Arnhem was al enige tijd feitelijk gesplitst in Tiel, omdat alleen het westelijke deel geëlektrificeerd was. Vanaf 2005 neemt Syntus het vervoer op het oostelijke deel tussen Tiel en Arnhem over.

  306. - Opening Utrechtboog

    Met de Utrechtboog ontstaat een rechtstreekse verbinding tussen Schiphol en Utrecht. Reizigers hoeven niet langer over te stappen in Duivendrecht. De spoorboog zorgt zo voor een forse reistijdwinst op een van de drukste verbindingen van het land.

  307. - Sluiting Zoetermeer Stadslijn en Hofpleinlijn

    Op 3 juni 2006 worden de Hofpleinlijn en de Zoetermeer Stadslijn gesloten voor het treinverkeer en omgebouwd voor RandstadRail, een samenwerkingsverband tussen de Rotterdamse en Haagse OV-bedrijven RET en HTM. Het Rotterdamse metronet en het Haagse tramnet worden via de voormalige Hofpleinlijn met elkaar verbonden. In september 2006 is de ombouw gereed. Twee maanden later wordt het baanvak officieel heropend. In augustus 2010 wordt de tunnel tussen Rotterdam Kleiweg en Rotterdam Centraal in gebruik genomen en wordt het baanvak tussen Kleiweg en Hofplein definitief gesloten.

  308. - Arriva neemt vervoer op Dordrecht - Geldermalsen over

    Ook deze lijn stond op het lijstje van onrendabele spoorlijnen. De spoorlijn Dordrecht - Geldermalsen wordt aanbesteed. Arriva wint de concessie en neemt de exploitatie over van NS. Net als veel andere regoinale concessies omvatte de concessie ook het overige openbaar vervoer in de regio.

  309. - Aanbesteding Maaslijn en Heuvellandlijn

    De provincie Limburg heeft het reizigersvervoer op de Maaslijn en de Heuvellandlijn eind 2006 overgenomen van het Rijk. Daarom worden de Maaslijn en Heuvellandlijn samen met het overige openbaar vervoer in Limburg openbaar aanbesteed in twee percelen, Noord- en Midden-Limburg en Zuid-Limburg. Beide concessies zijn met ingang van 10 december 2006 verleend aan Veolia en hebben een looptijd van tien jaar.

  310. - Concessie Valleilijn naar Connexxion

    De provincie Gelderland kiest Connexxion als nieuwe vervoerder op de Kippenlijn tussen Amersfoort en Ede-Wageningen. De lijn krijgt de merknaam Valleilijn.

  311. - Opening HSL Zuid

    Sinds de Schiphol- en Flevolijn waren er nauwelijks nog grote uitbreidingen van het spoornet geweest Wel wordt al decennialang gesproken over aansluiting op het Europese hogesnelheidsnet. Uiteindelijk blijven van de drie geplande projecten — HSL-Zuid, HSL-Oost en HSL-Noord — alleen de werkzaamheden aan de HSL-Zuid over. In juni 2009 rijden de eerste binnenlandse treinen. In november 2009 wordt de lijn officieel geopend. Daarmee beschikt Nederland eindelijk over een echte hogesnelheidslijn.

  312. - Maas-Wupper-Express

    Vanaf december 2009 neemt Keolis, onder de merknaam Eurobahn, de regionale treindienst vanuit Duitsland naar Venlo over. Deze verbinding staat beter bekend als de Maas-Wupper-Express.

  313. - Heractivering Zuidbroek - Veendam

    Na tientallen jaren zonder reizigerstreinen keert het personenvervoer terug tussen Zuidbroek en Veendam. De spoorlijn wordt vooraf grondig opgeknapt en aangepast. Arriva verzorgt de exploitatie. Daarmee krijgt Veendam opnieuw een aansluiting op het Nederlandse reizigersnet.

  314. - Opening Hanzelijn

    De Hanzelijn kan worden gezien als de langverwachte verlenging van de Flevolijn. Jarenlang wordt politiek gesteggeld over de vraag of het spoor via Emmeloord, Heerenveen en Drachten naar Groningen moet lopen (Zuiderzeelijn) of via Dronten en Kampen naar Zwolle (Hanzelijn). Uiteindelijk wint de Hanzelijn. In 2012 wordt de nieuwe spoorlijn geopend. De ingebruikname gaat gepaard met forse wijzigingen in de dienstregeling tussen Noord-Nederland en de Randstad.

  315. - Vechtdallijnen naar Arriva

    In december 2007 hadden de provincies Drenthe en Overijssel de treindienst tussen Zwolle en Emmen al overgenomen van de Rijksoverheid. Hierbij werd overeengekomen dat de NS de treindienst nog drie jaar zou verzorgen. De spoorlijnen Zwolle - Emmen en Almelo - Mariënberg worden in 2010 onder de naam Vechtdallijnen gezamenlijk openbaar aanbesteed. Arriva neemt uiteindelijk op 9 december 2012 de treindienst over van NS.

  316. - Achterhoek-Rivierenland naar Arriva

    Arriva wint ook de concessie Achterhoek-Rivierenland. Deze concessie is een samenvoeging van 3 voormalige Syntus lijnen Tiel-Arnhem, Winterswijk-Arnhem en Winterswijk Zutphen en de NS-lijn Apeldoorn-Zutphen. Daarmee verdwijnen de laatste Syntus-treinen uit deze concessie en groeit Arriva verder uit tot een van de belangrijkste regionale spoorvervoerders van Nederland.

  317. - Almelo - Mariënberg naar Arriva

    Net als Zwolle - Emmen maakt dit traject onderdeel uit van de concessie Vechtdallijnen. Dit baanvak gaat echter pas eind 2013 (een jaar later) over naar Arriva.

  318. - Connexxion start op Arnhem - Doetinchem

    Vanaf december 2013 voert Connexxion-dochter Hermes de concessie Arnhem - Nijmegen uit onder de naam Breng. De concessie omvat naast het busvervoer in deze regio ook de versterking van de treindienst tussen Arnhem en Doetinchem. Tussen deze plaatsen rijden Arriva en Hermes om en om, waardoor er elk kwartier een trein rijdt.

  319. - Nieuwe aanbesteding Limburg: naar Arriva

    Na een fel bevochten aanbesteding neemt Arriva vrijwel al het regionale treinvervoer in Limburg over van Veolia en NS. Daarmee ontstaat één van de grootste regionale spoorconcessies van Nederland.

  320. - Hoekse Lijn afgestoten t.b.v. ombouw naar metro

    Na het succes van de Hofpleinlijn wordt besloten ook de Hoekse Lijn af te koppelen van het spoor en om te bouwen naar een metrolijn. Ooit het startpunt van belangrijke internationale lijnen en bootverbindingen, was de lijn in de laatste jaren al vervallen tot een lijn met vooral een regionale functie. In Schiedam rijden de metro's voortaan door via de metrobuis naar het centrum van Rotterdam ipv Rotterdam Centraal.

  321. - Twee lijnen Overijssel naar Keolis

    Keolis (het voormalige Syntus) wint de aanbesteding van de lijnen Zwolle-Kampen en Zwolle-Enschede. Exploitatie start per december 2017, voor het eerst met elektrische treinen, aangezien het baanvak in 2016 geëlektrificeerd is. Tegelijk zou op het Kamperlijntje de halte Zwolle Stadshagen openen. Maar vanwege de slappe ondergrond kunnen de treinen niet zoals gepland met hogere snelheid rijden, waardoor er geen tijd is om op Stadshagen te stoppen. In december 2019 opent het station alsnog.

  322. - Verlenging Roodeschool - Eemshaven

    In maart 2018 wordt de goederenlijn (die hier al sinds 1978 lag) in gebruik genomen voor reizigersvervoer. Een klein deel moes nieuw worden aangelegd om aansluiting te bieden op de veerboot naar Borkum. In Roodeschool wordt het oude kopstation gesloten en een nieuw station geopend langs de westelijker gelegen lijn naar Eemshaven.

  323. - Aansluiting HSL Breda-Antwerpen

    Hoewel de HSL-Zuid al jaren bestaat, duurt het nog geruime tijd voordat alle schakels volledig benut worden. Vanaf 2018 rijden er rechtstreekse treinen tussen Breda en Antwerpen over de HSL. De Intercity tussen Amsterdam en Brussel rijdt vanaf dit moment niet meer via Roosendaal maar via Breda. Vanaf dit moment rijden bij Roosendaal alleen nog NMBS treinen de grens over.

  324. - Merwedelingelijn naar Qbuzz

    Qbuzz neemt de exploitatie van de Merwedelingelijn over van Arriva. De lijn krijgt daarmee opnieuw een nieuwe vervoerder. De lijn wordt geëxploiteerd onder de merknaam R-net, die ook door NS gebruikt wordt na de aanbesteding van de spoorlijn Gouda - Alphen.

  325. - Eerste fase Drielandentrein Arriva

    Onder de naam Drielandentrein wordt een treindienst gepland van Aken via Heerlen en Maastricht naar Luik. In december 2018 start Arriva met de eerste fase, waarin alleen het Nederlandse traject bereden wordt. Anderhalve maand later rijdt de trein door naar Aken.

  326. - Arriva neemt Zutphen-Oldenzaal over

    Na jaren van exploitatie door Keolis komt de spoorlijn Zutphen - Oldenzaal opnieuw in andere handen. Arriva neemt het vervoer over. In Oost-Nederland zijn nu bijna alle lijnen in handen van Arriva.

  327. - Keolis neemt Valleilijn over

    Vanaf December 2023 start Keolis op de Valleilijn (Amersfoort - Ede-Wageningen). In 2020 was de aanbesteding mislukt. Geen enkele partij diende een bod in. Er werd een noodconcessie ingesteld, waardoor Connexxion nog twee jaar langer kon blijven rijden. Na een nieuwe aanbesteding wint Keolis de concessie. Goed nieuws voor Keolis, dat net Zutphen-Oldenzaal kwijtgeraakt was.

  328. - Drielandentrein een feit

    Jaren na de eerste plannen is het zover: de Drielandentrein rijdt daadwerkelijk tussen Nederland, België en Duitsland. Daarmee krijgt Zuid-Limburg eindelijk weer een rechtstreekse internationale regionale treinverbinding die de landsgrenzen overschrijdt.
text_to_speech Voorlezen
toggle_off

info Over deze website

Deze website is ontstaan als hobbyproject. Het maken van de website heeft veel tijd gekost en uiteindelijk ging er ongeveer twee jaar overheen voordat de site live stond. Maar het is zover!

Bij het bouwen van de website was het regelmatig nodig om keuzes te maken. Wat moet er wel op? Wat niet? Hieronder een overzicht van de belangrijkste keuzes.

» Goederenlijnen
Hoewel het plaatje zonder goederenlijnen natuurlijk nooit compleet is, zijn exclusieve goederenlijnen toch weggelaten. De site zou nogal onoverzichtelijk worden als het openen en sluiten van elk havenspoorlijntje een plek krijgt. Uiteindelijk zijn alleen goederenlijnen meegenomen waar ook reizigersvervoer plaatsvond. En zodra het reizigersvervoer stopt verandert de lijn in een stippellijn, hoewel het goederenvervoer soms nog jaren door ging. Grote projecten als de Betuweroute staan dan ook niet op de kaart. Hier en daar is wel een verbindingsboogje opgenomen dat eigenlijk alleen voor goederenvervoer gebruikt werd.

» Tramlijnen
In de 19e eeuw was de grens tussen tram en trein al niet zo helder als nu, maar als in 1878 de "Locaalspoor- en Tramwegwet" wordt aangenomen vervagen de grenzen nog erger. Sommige lijnen zijn niet veel meer dan een karrespoor met rails. Op deze website zijn lokaalspoorlijnen wel opgenomen, maar geen tramlijnen.

» Welke vervoerder?
In de eerste jaren van het spoorwegnet was het vrij duidelijk: als je de concessie had om een lijn aan te leggen ging je er ook op rijden (hoewel er wel overeenkomsten met andere bedrijven werden gesloten om gebruik te maken van elkaars spoor). Maar op den duur ontstond steeds vaker de situatie dat de exploitatie uit handen werd gegeven aan een ander spoorbedrijf. In de omschrijvingen kun je hierover lezen. In de legenda is na het train-icoontje het bedrijf dat de exploitatie verzorgde weergegeven en er is een vergelijkbare kleur gekozen. Na enkele decennia wordt de staat ook nog eigenaar van veel lijnen. In die gevallen wordt alleen het bedrijf dat de exploitatie verzorgde gebruikt. Vanaf 1938 met de eenwording tot Nederlandse Spoorwegen lijkt dit probleem voorbij. Maar in de laatste jaren ontstaat steeds vaker de situatie dat meerdere vervoerders over één lijn rijden. Per lijn wordt nu de grootste of historisch meest relevante vervoerder weergegeven.

» Droogmakerijen
De ontwikkeling van de spoorwegen liep voor een groot deel gelijk op met de grote droogmakerijen (beide aanzienlijk eenvoudiger vanaf de uitvinding van de stoommachine!). Op deze site zijn enkele droogmakerijen opgenomen die relevant zijn als verklaring voor ontwikkeling van spoorwegen. Waarom liep er in de 19e eeuw geen lijn door Flevoland? Omdat het nog Zuiderzee was! Waarom reden treinen van Amsterdam naar Alkmaar een eind om via Haarlem? Omdat het IJ en Wijkermeer nog niet ingepolderd waren. Maar het beeld van droogmakerijen is niet compleet. Andere grote droogmakerijen zijn niet opgenomen. Deze website vertelt het verhaal van de spoorwegen, niet van droogmakerijen.

Er is geen reclame opgenomen op de website. Het is een hobbyproject en het is niet de bedoeling hier geld mee te verdienen.

news Nieuws & Updates

new_releases 7 June 2026

Je zou het misschien niet zeggen... maar de hele site is from scratch helemaal opnieuw opgebouwd volgens de nieuwste standaarden. De site is daarmee een stuk minder zwaar voor je browser geworden! De highlights:

  • Elk traject is opnieuw ingetekend, met veel mooiere boogjes
  • Elk event is opnieuw geschreven in iets consistenter taalgebruik en hopelijk nu foutloos!
  • Er wordt geen gebruik meer gemaakt van Google Maps, maar van MapTiler/MapLibre, gebaseerd op OpenStreetmap
  • Alle (echt alle!) code is opnieuw gegenereerd.
De voorlees-functie is daarmee tijdelijk wel even offline. Ik vond de kwaliteit niet meer wat je mag verwachten in een landschap vol AI stemmen die heel natuurlijk klinken. Tot ik een betere (gratis) oplossing heb, is deze functie dus even offline.

Veel plezier ermee!

31 July 2024

Vandaag is de derde versie van Spoortijdlijn live gegaan. Geen wereldschokkende grote wijzigingen, maar toch een paar leuke elementen.

  • De belangrijkste update is dat de kaart nu automatisch update wanneer je scrollt langs de tijdlijn.
  • De icoontjes wilden niet altijd gelijk laden. We zijn overgestapt van Font-Awesome naar Google Font Icons
  • De tijdlijn met alleen jaartallen is naar de linkerkant van het scherm verplaatst. In de mobiele weergave ontbreekt deze.
  • De hele site heeft een moderne look and feel gekregen en ook technisch (achter de schermen) is flink wat verbeterd.
  • We hebben daarbij wel afscheid genomen van de knoppen om de tijdlijn automatisch af te spelen. Je kunt nu zelf met je scrollwheel scrollen en daarbij bepaal je zelf het tempo.
  • Ook de deelknopjes voor social-media zijn verdwenen. Uiteraard kun je altijd gewoon zelf de URL kopieren en delen!

2 December 2023

Er gebeurt niet zoveel.. geen nieuwe lijnen, geen gesloten lijnen en zelfs de laatste jaren geen concessiewijzigingen. In december 2023 staan er twee gepland en dus heeft Spoortijdlijn.nl de eerste update in jaren!

18 September 2021

Bijna een jaar na de lancering van Spoortijdlijn is de uitbreiding met alle lokaalsporen voltooid. We begonnen een jaar geleden met alle hoofdspoorlijnen en alle lokaalspoorlijnen die op enig moment relevant werden voor hoofdspoor. In de loop van het jaar zijn steeds meer lokaalspoorlijnen toegevoegd en voor zover ik weet heb ik de laatste twee nu toegevoegd. Mis je toch nog iets? Gebruik het contactformulier!

En daarmee is de site nu af. Natuurlijk, we kunnen nog goederenlijnen toe gaan voegen (wat is een spoortijdlijn zonder de Betuweroute?) en er is ook nog een heleboel te vertellen over tramlijnen, maar voor nu is de site af. Wellicht op een later moment.

Toegevoegd:

  • Neede-Hellendoorn

  • Varsseveld-Dinxperlo


Dank voor het volgen en alle tips!

11 June 2021

  • Spoor Deventer-Zwolle correct gelegd. Voor 1880 werd niet over het huidige tracé gereden maar via een rechte lijn naar het station

  • Nieuw: De Bilt - Zeist door de NBM
  • Correctie: de spoorlijn Hattem - Kampen Zuid werd in 1923 al degradeerd tot tram en daarmee buiten de scope van de site. Verviel voorheen pas in 1933 bij het sluiten van de lijn.

  • Lettertype in de tijdlijn toch weer een klein tandje kleiner gemaakt

5 June 2021

  • Tijdlijn leesbaarheid vergroot. Groter lettertype, grotere regelafstand en geheel iets breder. In mobiele layout is de uitgeklapte hoge tijdlijn de standaard geworden. Kan nog steeds ingeklapt worden.

  • Kleine layout verfrissing voor de tijdperken

  • Nieuw: Groningen - Weiwerd

  • Nieuw: Stadskanaal - Ter Apel

  • Nieuw: Enschede - Oldenzaal

  • Nieuw: Enschede - Ahaus

23 May 2021

  • Nieuw: Hoorn-Medemblik
  • Nieuw: Deventer-Ommen
  • Nieuw: Coevorden - Duitsland

13 May 2021

  • Nieuw: de Noord-Friesche Locaalspoorweg-Maatschappij!
  • Zoals altijd: weer een aantal technische verbeteringen aan de achterkant.

30 April 2021

Spoortijdlijn.nl bestaat een half jaar! (Of nou ja.. hoe vier je dat als je op 31 oktober live gaat en er geen 31 april bestaat?) En dat vieren we met de grootste update sinds de start van de site!

  • Meest in het oog springend is dat de geschiedenis nu onderverdeeld is in tijdperken of hoofdstukken. Je ziet ze terug in de tijdlijn rechts en alle evenementen hebben een gekleurd randje gekregen, zodat je kunt zien over welk tijdperk je aan het lezen bent.

  • De weergave op de kaart is ook opgefrist. Met een wit randje langs alle trajecten zijn nu alle kleuren goed zichtbaar. Ook verdwenen trajecten zijn nu duidelijker ter herkennen.

  • Daarover gesproken.. de kaart heeft een flinke performance boost gekregen. Het laden van de Google Maps achtergrond was erg traag en schokkerig geworden. Dat gaat nu weer een stuk soepeler!

  • Op veel plekken zijn de lijnen net wat vloeiender geworden. Een aantal hoekige tracés zijn vervangen door glooiende bochten en trajecten die niet goed op elkaar aansloten doen dat nu wel.

  • Op veler veler verzoek zijn nu de Haarlemmermeerspoorlijnen toegevoegd! En daarmee staat de deur open voor meer lokaalspoorlijnen. Deze worden in de komende periode toegevoegd.

  • Kleine update in Nijmegen, waar de eerste spoorlijn Nijmegen-Kleve een ander tracé volgde dan het huidige. Dat zie je nu ook terug.

  • Aantal compatibliteit issues in Firefox opgelost. Als enige browser ondersteunt Firefox een aantal methodes niet. Oplossing voor gevonden.

  • Veel teksten nog eens nagelopen en typfouten en stijlfouten verwijderd

  • Tot slot is er ook een nieuwe tekst verschenen helemaal onderaan de tijdlijn, die vooruit kijkt.

16 April 2021

  • Vanaf nu is er bij elke gebeurtenis in de tijdlijn een deel-knopje te vinden waarmee je deze makkelijk kunt delen via social media en Whatsapp :)
  • Verder nog wat kleine optimalisaties, die de site hopelijk beter vindbaar maken op Google. Want dat wil nog steeds niet erg...

15 March 2021

  • Ik werd gewezen op een foutje. Dank daarvoor, blijf me scherp houden! Er klopte niet zoveel van de locatie van de allereerste stations en spoorlijnen in Amsterdam. Station d'Eenhonderd Roe en Willemspoort liggen nu op de juiste plek en de slinger naar Westerdok komt pas na de opening van Staatslijn K.

20 February 2021

  • Nieuwe knop om in mobiele lay-out de tekst in de tijdlijn wat groter te maken. Vergroot gebruikersgemak

  • Verbeterde weergave exploitant in legenda

  • Probeersel: legenda ook in de tijdlijn als de naam of afkorting van een vervoerder in de tekst voorkomt. Nog niet zeker of dit een blijvertje is.

  • Aantal technische verbeteringen op de achtergrond

14 February 2021

  • Fix: in Zandvoort werd in eerste instantie naar station Zandvoort Bad gereden, dat noordelijker ligt dan het huidige station. Nu correct weergegeven. Dank voor de tip!

6 February 2021

  • Op de site zijn nu 2 extra droogmakerijen opgenomen. De inpoldering van het IJ en Haarlemmermeer. Beide hebben invloed gehad op de gekozen tracés van de spoorlijnen.
  • OBovendien zijn de droogmakerijen licht doorzichtig geworden. Zo kun je alvast een klein beetje zien hoe de wereld er nu uit ziet.

  • Kleine gimmick: het icoontje van de website (op desktop bijvoorbeeld zichtbaar in chrome tabblad) is vernieuwd. Geeft nu ook jaartal weer.

  • Kleine aanpassingen in de afspeelsnelheid knopjes. Hopelijk keurt Google de site daarmee goed voor mobiel gebruik.

3 February 2021

  • Foutje hersteld: Koningslijn had verkeerde boogje. Nu gefixt.

  • Nieuwssectie dynamisch gevuld (zou je niets van moeten merken)

  • Diverse kleine foutjes hersteld

  • Diverse kleine verbeteringen doorgevoerd, die toekomstige ontwikkelingen voor de site mogelijk maken

  • In mobiele versie tijdlijn verborgen. de Google crawler straft de site nu in de zoekresultaten omdat in mobiele versie elementen te dicht op elkaar staan. Hopelijk snel terug.

19 January 2021

  • Heractivering Enschede-Gronau stond foutief in 2011. Naar 2001 verplaatst.

17 January 2021



  • Kleine wijziging in Breda: oude AR-station lag vóór de Mark.

  • De manier waarop de kaart gestyleerd wordt aangepast. Hier zou je op wat kleine detail verschillen in kleuren en labels niets van moeten merken.

  • Foutje van gisteren hersteld: de lijn Eindhoven - Hasselt is nu toegekend aan de Luik-Limburgse en niet aan de exploitant Staatsspor

  • Nationalisatie van alle grensbaanvkaken in het zuiden in 1898 samengevoegd tot 1 gebeurtenis. Lekker overzichtelijk.

  • Kleine foutjes in teksten verbeterd.

16 January 2021



  • Station Vlissingen Stad toegevoegd. Gedurende 20 jaar waren er twee eindpunten voor de Zeeuwse lijn.

  • Spoorlijn Roosendaal-Breda historisch juist tracé gegeven bij Breda en vanaf 2004 via verlegd tracé.

  • Spoorlijn Eindhoven-Hasselt toegevoegd.

15 January 2021

  • Een flinke technische update achter de schermen. Maar als het goed is merk je daar helemaal niks van.

18 November 2020


  • De tijdlijn is vanaf nu ook in de mobiele layout zichtbaar.

  • En wederom een aantal technische verbeteringen achter de schermen.

14 November 2020


  • Spoortijdlijn heeft nu een tijdlijn! Wel Desktop only (op mobiel teveel gepriegel). Je kunt nu veel sneller door de tijdlijn scrollen en het geeft een beeld van de timing van de ontwikkelingen.

  • Je kunt nu de snelheid van het automatisch afspelen instellen. Je kunt langzamer afspelen dan standaard (om mee te kunnen lezen), maar ook sneller en zelfs supersnel!

  • Wederom veel technische verbeteringen en een enkele kleine grafische verbetering.

8 November 2020

  • Veel kleine verbeteringen (dank voor alle feedback!)

  • Deze nieuws sectie!

  • Veel technische verbeteringen zonder gevolgen voor gebruik

31 October 2020

  • Site live!

format_quote Bronvermelding

Deze website is schatplichtig aan een aantal belangrijke bronnen. Zonder deze bronnen was het nooit gelukt om de website te maken.

  • Wikipedia

    Hoewel je nooit 100% zeker kunt zijn dat informatie op Wikipedia klopt (en tijdens het researchen nogal wat tegenstrijdigheden gevonden), is er toch geen encyclopedie te vinden die zoveel informatie heeft over een onderwerp als dit. Met enige fact-checks achter de hand is veelvuldig gebruik gemaakt van Wikipedia.

  • Spoorwegen in Nederland, Guus Veenendaal

    Dit bijna 600 pagina's tellende boek geeft het meest complete overzicht van het Nederlandse spoor dat je je wensen kunt. Vooral voor de alleroudste periodes heeft dit boek geholpen om een overzicht te krijgen. Je kunt het boek hier bestellen.

⚠ Disclaimer: Hoewel met de allergrootste zorg samengesteld, is er geen garantie dat alles hier 100% klopt. Er kunnen fouten, onvolkomenheden of zelfs onwaarheden ingeslopen zijn.

Tot slot dank aan David Eerdmans, voor zijn hulp en meedenken.

rate_review Verbetering doorgeven

Hoewel met de allergrootste zorg samengesteld, is er geen garantie dat alles hier 100% klopt. Er kunnen fouten, onvolkomenheden of zelfs onwaarheden ingeslopen zijn. Heb je een foutje gevonden? Of wil je iets aanvullen of verbeteren? Geef het door met onderstaand formulier en als je een e-mailadres achterlaat krijg je zeker reactie.

Naam:
Niet verplicht

E-mail adres:
Niet verplicht (maar voor contact in 2 richtingen wel zo handig)

Verbetersuggestie:

mail Contact

Heb je een vraag of opmerking? Stuur een berichtje en je krijgt zo snel mogelijk een reactie!

Naam:
Niet verplicht

E-mail adres:
Niet verplicht (maar voor contact in 2 richtingen wel zo handig)

Vraag / Opmerking:
Traject geschiedenis: